جشنواره جهانی فیلم فجر؛ کودکی سه ساله یا بالغی ۳۵ ساله

0

 

 جشنواره جهانی یا بین المللی؟

از سه سال گذشته، بخش بین الملل جشنواره فیلم فجر از این جشنواره که مهم ترین رخداد سینمایی کشور است جدا شده و با عنوان جشنواره جهانی فیلم فجر کار خود را مستقلاً ادامه می دهد. یک ویژگی وجود دارد. مدیران این جشنواره ابعادش را گسترده تر از یک جشنواره بین الملل می دانند و نام جشنواره جهانی فیلم فجر را برای آن در نظر گرفته اند. این بدین معنی است که جشنواره تنها با حضور فیلم هایی از چند کشور محدود خارجی برگزار نمی شود بلکه مشمول فیلم هایی از سرتاسر دنیا است. اگرچه با یک نگاه اجمالی می توان فهمید نرخ حضور کشورهای بلوک شرق در این جشنواره بالاتر از سایر کشورهای جهان است.

رضا میرکریمی، دبیر جشنواره

تکلیف جشنواره جهانی فجر از نظر سبقه نیز مشخص نیست. اینکه بخش بین الملل جشنواره فیلم فجر به عنوان یکی از بخش های جشنواره فیلم فجر تا سه سال پیش به نمایش تعداد محدودی از فیلم های خارجی می پرداخت، اکنون با همان نام فجر به جشنواره ای مستقل و جهانی بدل شده و در تمامی آنونس ها، پوسترها و مواد تبلیغاتی با سبقه ای سی و پنج ساله معرفی می شود یک مغالطه است. جشنواره جهانی فجر با این ساز وکار و با این بخش های متعدد که اکنون حتی شامل فیلم های مستند و کوتاه نیز می شود در گذشته  موجودیت نداشته و با هویت فعلی تنها سه سال عمر دارد. چنانکه هر نام دیگری جز فجر روی آن می گذاشتند شاید منطقی تر به نظر می رسید چرا که هویت آن، با آنچه در گذشته بود متفاوت است. به این شیوه حتی انتظارات مخاطبان جشنواره هم تعدیل خواهد شد چرا که با جشنواره ای مواجهند که سابقه ای سه ساله دارد، نه سی و پنج ساله. اگر سابقه ای سه ساله برای جشنواره جهانی فجر با سازوکار فعلی در نظر بگیریم، برآیند آن قابل قبول است و در هر دوره، بهتر از دوره قبل برگزار شده است.

فیلم های انتخاب شده، روند انتخاب

رضا میرکریمی به عنوان دبیر جشنواره با الگو گرفتن از جشنواره های مطرح دنیا به شخصه تصمیم به انتخاب فیلم ها  گرفته و در این راه از کمک تیم مشاور استفاده کرده است. از این رو در این جشنواره برخلاف تمام جشنواره هایی که در داخل کشور برگزار می شود هیات انتخاب وجود ندارد و گفته می شود به جز بخش سایه های ترس (که اختصاص به نمایش ژانر وحشت دارد) میرکریمی خود همه فیلم ها را دیده و درباره انتخاب آنها نظر نهایی را صادر کرده است. اما معیار این انتخاب ها چه بوده است؟ مضامینی که از چارچوب های سینمای ملی ما فراتر نرود!

از نظر دسترسی به فیلم ها، بعضی از فیلم ها به راحتی از اینترنت قابل دانلود بودند یا دی وی دی آن به راحتی در گوشه خیابان ها در دسترس عموم بود، یا مثل فیلم « من، دنیل بلیک» اثر کن لوچ که سال گذشته نخل طلای بهترین فیلم از جشنواره کن را دریافت کرد در تعطیلات نوروز از شبکه نمایش تلویزیون جمهوری اسلامی ایران پخش شدند. اما تعدادی از فیلم ها نیز مراحل اولیه تور جشنواره های جهانی خود را آغاز کرده بودند و دیدنشان در جشنواره موقعیتی تکرار نشدنی بود.

برنامه ریزی نمایش فیلم ها

برنامه ریزی نمایش فیلم ها، کارگاه ها و کلاس های دارالفنون که جمعاً در سه مکان مختلف پردیس چارسو، سینما فلسطین و سینما فرهنگ برگزار می شد در نگاه اول، برنامه ریزی دقیقی به نظر می رسید اما در بعضی موارد مثلاً نمایش فیلم ها در سانس شب گاهی با تاخیر یک ساعته انجام می شد از این رو زمانی برای معرفی(پرزنت کردن) فیلم باقی نمی ماند. در حالیکه به نظر می رسد روال عادی نمایش فیلم ها، معرفی ابتدایی آنها بود اما تعداد قابل توجهی از فیلم ها بدون معرفی نمایش داده شدند.

همچنین امکان دسترسی به بعضی قسمت های کاخ بلاتکلیف بود. به عنوان مثال دسترسی به بالکن جشنواره که برای پذیرایی اهالی رسانه و مهمانان فستیوال در نظر گرفته شده بود در دو سه روز اول با کنترل امنیتی شدیدی همراه بود اما در بیشتر روزهای بعد ورود برای عموم آزاد بود. دسترسی به بازار فیلم نیز به همین روال با بی نظمی هایی همراه بود.

مساله مورد توجه دیگر این است که اهالی رسانه تا یک روز قبل از شروع جشنواره اطلاع دقیقی از وضعیت سالن نمایش خود نداشتند و اطلاعاتی از اینکه آیا باید طبق اعلام رسمی -که همه مراجعه کنندگان را ملزم به خرید بلیط سانس مربوط به  نمایش فیلم مورد نظرشان می کرد- بلیط خریداری کنند یا خیر در اختیارشان قرار نگرفته بود. در حالیکه روال تمام جشنواره ها چنین است که منتقدان و اهالی رسانه به صورت رایگان امکان دیدن تمام فیلم ها را دارند. با شروع جشنواره نیز افرادی که کارت های ورود به سالن را چک می کردند در بعضی موارد ضد و نقیض عمل می کردند و با بوجود آمدن این گمان که همه ملزم به خرید بلیط هستند خواهان بلیط از اهالی رسانه در سالن های غیر از نمایش مطبوعات می شدند.

ویکتور اریسه، فیلمساز اسپانیایی، از مهمانان جشنواره

مهمان های خارجی

مهمان های خارجی زیادی علاوه بر داوران به جشنواره دعوت شدند که عبارت بودند از عوامل تولید فیلم های نمایش داده شده، همچنین مهمانان مراسم بزرگداشت عباس کیارستمی (مثل: تهیه کننده، مدیر فیلمبرداری و دستیار تدوین فیلم «مثل یک عاشق» آخرین فیلم سینمایی زنده یاد کیارستمی) و افرادی که در ورکشاپ ها به بحث و تبادل نظر می پرداختند.

اتفاق مهمی که در این دوره از جشنواره افتاد حضور میهمانان خارجی در کاخ جشنواره و تماشای فیلم همراه سایر تماشاگران ایرانی فیلم بود که امکان تعامل با این افراد در فضای کاخ را ممکن ساخته بود.

اما در این میان مهمانان آمریکایی به دلیل مسایل سیاسی و قوانین مصوبه دولت ترامپ معذوریت ورود به ایران داشتند و سفرشان لغو شد.

پوشش رسانه ای داخلی و خارجی  

چنانچه توقع می رود پوشش رسانه ای جشنواره جهانی فجر در داخل کشور پوششی وسیع بوده و هست اما از آنجا که با جشنواره ای جهانی روبرو هستیم توقع می رود این پوشش به کشورهای دیگر هم برسد و در رسانه های آنها نیز بازتاب داشته باشد. با اینکه دفتر بخش فارسی یورو نیوز به فاصله ی کوتاهی از کاخ جشنواره مستقر است و رسانه های دیگری چون نیویورک تایمز، العربیه و … در تهران دفتر دارند اما تقریباً خبری از پوشش رسانه ای خارجی نبود و هیچ رسانه ی خارجی ای در کاخ جشنواره رؤیت نمی شد.

هم اندیشی سینما و دین در جشنواره جهانی فیلم فجر

بازار فیلم

در حالیکه تا روز قبل از برگزاری جشنواره، دسترسی به بازار فیلم برای اهالی رسانه و منتقدان سینما میسَر بود و در برگه جدول دسترسی ها، این بخش تیک خورده بود اما با شروع جشنواره، اهالی رسانه نمی توانستند به راهروی کوچک بازار فیلم در کاخ جشنواره وارد شوند. با این حال با مشاهدات برآمده، غرفه های بازار فیلم اکثراً به ایران، سوریه و یکی دو کشور عربی اختصاص داشت و کشورهای زیادی در این مکان جای نداشتند.

کاخ جشنواره

کاخ جشنواره به سه طبقه تقسیم می شد. طبقه اول فود کورت، طبقه ی دوم بازار فیلم، روابط عمومی و اطلاعات و طبقه سوم به نمایشگاه عکس و پوسترهای مربوط به عباس کیارستمی و سالن های سینما اختصاص داشت. نسبت جمعیت مراجعه کننده که شامل مهمانان جشنواره، اهالی رسانه و اعضای باشگاه جشنواره جهانی فجر می شدند نسبت به فضای کاخ جشنواره متناسب بود و کاخ اغلب درگیر ازدحام نمی شد.

بزرگداشت کیارستمی

در جشنواره جهانی فجر همه جا پر بود از هوای عباس کیارستمی. کیارستمی از بدو ورود به کاخ جشنواره از روی مانیتورها با قطعه ویدیوهایی که از او پخش می شد دیده می شد تا جایی که به نمایشگاه کوچکی از عکس ها و پوسترهایی که درباره او کار شده و نمایش داده شده بود وارد می شدی. همینطور یک ماکت بزرگ از عینک او بر سقف نمایشگاه نصب شده بود.

بزرگداشت عباس کیارستمی که در سه روز متوالی با مدیریت سیف الله صمدیان برگزار شد با توجه به زمان محدود، حق مطلب را به طور کامل درباره کیارستمی و سینمایش ادا کرد. دعوت مهمانان خارجی که هر یک به نوعی با او همکاری و دوستی داشته اند در این مراسم و بیان خاطراتشان از کیارستمی اتفاق خوبی بود که به واسطه وجود سیف الله صمدیان و رضا میرکریمی رخ داد. این مهمانان عبارت بودند از : ژان میشل فرودون (منتقد فیلم فرانسوی)، ویکتور اریسه (فیلمساز اسپانیایی)، کاتسومی یاناگیجیما ( فیلمبردار ژاپنی)، شوگو یوکویاما (تدوینگر ژاپنی) و کنزو هوریکوشی (تهیه کننده و پخش کننده ژاپنی).

 اما افسوس که در غرفه فروش فیلم های سینمای ایران، پکیج فیلم های کیارستمی به علت غیرمجاز بودن آن در میان آثار سایر فیلمسازان نبود و تنها پکیج مربوط به فیلم های کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان وی به فروش می رسید!

استقبال اندک منتقدان سینما 

اینکه چرا استقبال منتقدان از جشنواره جهانی فجر کمتر از جشنواره فیلم فجر است دلایل گوناگونی دارد. عده زیادی از منتقدان به دلیل اینکه فیلم های مهم به نمایش درآمده را به راحتی و بدون سانسور به صورت دی وی دی می توانند ببینند ترجیح می دهند در این جشنواره شرکت نکنند. اگرچه در این دوره، فیلم ها با کمترین سانسور به نمایش در آمدند اما همان اندک فیلتری که به قاعده ی پخش از تلویزیون بر روی تصویر انداخته می شود نیز از بکارت فیلم می کاهد.

پوسترها و مواد تبلیغاتی جشنواره

شاید بهترین و کامل ترین بخش جشنواره، پوسترها و آنونس جشنواره باشد. پوستر اصلی جشنواره یکی از عکس های گرفته شده توسط زنده یاد عباس کیارستمی است و پوستر تک تک بخش های جشنواره نیز ترکیبی از موتیف های هنری ایرانی و جهانی است. آنونس های جشنواره نیز تصاویری از عباس کیارستمی در لحظه های مختلف عکاسی است که توسط سیف الله صمدیان برای فیلم «۷۶ دقیقه و ۱۵ ثانیه با عباس کیارستمی» گرفته شده است.

جلسات پرسش و پاسخ  

چنانچه در ابتدای فیلم ها معرفی اولیه ای از فیلم و فیلمساز (با حضور یا عدم حضور فیلمساز) انجام می شد در سالن های سینما فلسطین در انتهای نمایش فیلم عوامل فیلم به صورت سرپا مقابل تماشاچیان قرار می گرفتند و به سوالات آنها پاسخ می دادند. این جلسات که تحت عنوان Q & A  برگزار می شد اتفاقی است که در جشنواره های مطرح جهانی رخ می دهد. اما با وجود این اتفاقات مهم، جلسات نقد و بررسی و پوشش رسانه ای با حضور عوامل فیلم در برنامه کاری این جشنواره جایی نداشت.

 و …

در مجموع جشنواره جهانی فجر شاید بهترین نمونه جشنواره از نظر شیوه ی برگزاری در ایران است که اگر نقاط ضعف آن برطرف شود حتی می تواند با نمونه های خارجی رقابت کند. چنانچه مدیران جشنواره به دنبال کسب رتبه از مجمع جشنواره های جهانی هستند، این امید می رود که رتبه قابل قبولی به این جشنواره داده شود.. پیشرفت جشنواره از نظر شیوه برگزاری طبق استانداردهای جهانی و کمتر شدن سانسور در فیلم های به نمایش درآمده این نتیجه را به دنبال می آورد که جدایی آن از جشنواره فیلم فجر و احداث دوباره آن، کاری موجَه و قابل قبول بوده است.

 

لطفاً نظر خود را اضافه کنید