یوزپلنگ طلایی لوکارنو برای آنیس واردا

0

جشنواره فیلم لوکارنو امسال با اهدای یوزپلنگ طلایی افتخاری به آنیس واردا(Agnès Varda)، از این سینماگر برجسته و مستقل فرانسوی و از پیشگامان موج نوی سینمای فرانسه تقدیر به عمل آورد. این جایزه هر ساله به سینماگری که سهم مهمی در توسعه سینمای مدرن داشته است، اهدا می گردد. در سال های گذشته این جایزه به سینماگران مستقلی چون ساموئل فولر، آلن تانر، جیا ژانگ که، کن لوچ، ویلیام فریدکین، ورنر هرتزوگ، ژان لوک گدار و عباس کیارستمی اهدا گردید. آنیس واردا بعد از کیرا موراتووا، دومین سینماگر زنی است که این جایزه به او تعلق می گیرد. به علاوه در بخش ویژه ای، مجموعه ای از فیلم های این کارگردان برجسته زن فرانسوی(با تبار یونانی) از جمله «کلئو از پنج تا هفت»، «مخلوقان»، «عشق شیرها»؛ «آواره»(خانه به دوش) و سواحل آنیس،  به نمایش در می آید.

10603009_10203535036713903_254548527_n

کارلو چتریان، مدیر هنری فستیوال فیلم لوکارنو در مورد اهدای این جایزۀ سینمایی به واردا می گوید: “خوشحالم که آنیس واردا به لوکارنو می آید. او شاهد و روایت گر برخی از مهم ترین رویدادهای قرن بیستم بود و تجربه های آزادانه و فرمال، ویژگی ثابت کارهایش است. واردا به ما یا دآوری می کند که سینما عملی خلاقانه است که از پشت دوربین، سوژه را به چنگ آورده یا آن را از نظر عاطفی و سیاسی هدایت می کند.

در فستیوالی که به سینمای مستقل می پردازد، اهدای یوزپلنگ طلایی افتخاری به آنیس واردا، نه تنها تایید شایسته یک چهره مدرن سینمایی است بلکه نشانه راهی است که باید در آن قدم گذاشت.”

کورین مرشان در «کلئو ۵ تا ۷ » ساختۀ آنیس واردا

آنیس واردا که اکنون ۸۶ سال دارد،  قبل از شروع فیلمسازی، عکاس صحنه های تئاتر بود. او اولین فیلم بلند خود را در سال ۱۹۵۴ با نام «لاپوان کورت» با بازی فیلیپ نوآره در اولین نقش سینمایی اش، ساخت. این فیلم که به وسیله سینماگر بزرگ فرانسوی، آلن رنه تدوین شد، تاثیر زیادی بر سینماگران موج نوی فرانسه گذاشت. واردا با سبک سینمایی منحصر به فرد و نگاه تجربی، مستندگونه و آوانگاردش، خود را به عنوان یک چهره مهم در فضای روشنفکری فرانسه شناساند. «لاپوانت کورت» با رویکرد مستندگونه، پلان سکانس ها و تصاویر سیاه و سفیدش اگرچه تحت تاثیر نئورئالیسم ایتالیایی بود، اما ساختار روایی فیلم و بیان سینمایی واردا در تشریح تنش عاطفی بین زوج جوان فیلم، آن را از آثار نئورئالیستی متمایز می کرد.

آنیس واردا را باید از کارگردانان مهم موج نوی سینمای فرانسه و یکی از آخرین بازماندگان این جریان سینمایی به شمار آورد. واردا به همراه آلن رنه و لوئی مال، در دهه پنجاه بسیار زودتر از سینماگران نسل کایه(گدار، تروفو، شابرول)، با ایده ها و فرم های جدید وارد سینما شدند و شاخه ای از موج نوی فرانسوی را جدا از شاخه منتقدان- سینماگران مجله کایه دو سینما شکل دادند و فضا را برای ظهور نسل بعدی موج نو آماده کردند.  آن‌ها نماینده گرایشیبودند با عنوان «چپی‌ها»(Left-bank) که وجه مشخصۀ سینماگرانی چپ گرا از نظر سیاسی با پس زمینۀ ادبی، مستند و تجربی بود که با رویکرد ضد ادبی سینماگران نسل کایه تفاوت داشت. رویکرد سینمایی واردا، در زمان خود بسیار آوانگارد و تجربی بود. او را به همراه کریس مارکر باید از ابداع گران فرم «سینما-مقاله» در سینما به حساب آورد.

واردا بیان سینمایی اش را فیلم به فیلم، غنای بیشتری بخشید و در فیلم «کلئو از ۵ تا ۷» به اوج خود رساند. طرح داستانی فیلم «کلئو از ۵ تا ۷»،شایددر سینمای کلاسیک، مسخره به نظر برسد. فیلمی که دو ساعت از زندگی یک خواننده زن پاپ را نشان می‌دهد که آزمایش سرطان داده و منتظر دریافت جواب آن است. اما برای موج نوی فرانسه چنین داستان‌هایی نه تنها عجیب و غریب نبود بلکه کاملاً معقول و پذیرفتنی به نظر می‌رسید.بر اساس منطق سینمای موج نو، یک فیلم نمی‌بایست حتماً منطقی باشد. در فیلم «کلئو از ۵ تا ۷»، شخصیت اصلی یعنی کلئو رو به دوربین حرف می‌زند و ترانه‌ای برای تماشاگران می‌خواند. او وارد مغازه‌ای می‌شود و کلاه‌های زیادی را امتحان می‌‌کند، به سینما می‌رود و یک فیلم کمدی اسلپ استیک تماشا می‌کند یا به گردش در خیابان‌های پاریس می‌پردازد.برای تماشاگر سینمای کلاسیک، این کارها عجیب و بی‌معنی بود اما منطق سینمای موج نو این‌ها را می‌پذیرفت. پارادوکس زندگی کلئو این است که او این کارها را برای کشتن وقت می‌کند در حالی که نمی‌داند مدت زیادی از زندگی‌اش باقی نمانده است. «کلئو از ۵ تا ۷» همچنین، از نظر روایت سینمایی، شیوه نمایش زمان داستانی و نگاه فمینیستی انتقادی به بازنمایی بدن زنانه و زیبا که در آستانۀ فناشدن است، اثر جسورانه ای در آن زمان بود. فیلمی که آگاهانه مرز بین سینمای داستانی و مستند را به هم ریخته و زمان سینمایی و زمان واقعی در آن تقریبا یکی شده بود.

ساندرین بونر در خانه به دوش ساخۀ آنیس واردا

ساندرین بونر در خانه به دوش ساخۀ آنیس واردا

به علاوه درونمایه آثار واردا، بسیار فمینیستی است. فیلم «خانه به دوش»، یکی از مهم ترین فیلم های فمینیستی او محسوب می شود. در آغاز فیلم، جسد یخ زده دخترجوانی به نام مونا(با بازی فراموش نشدنی ساندرین بونر) در کنار جاده ای دور از شهر یافت می شود. دختری که هویت او مشخص نیست و ما چیزی از زندگی او نمی دانیم. پس از آن دوربین سوبژکتیو واردا در موضع یک کارآگاه پلیس یا ژورنالیستی که نمی بینیم، ذره ذره و تدریجاً به گذشته این دختر آواره نقب می زند و زندگی تراژیک او و ماجراهایی را که از سر گذرانده از زبان مردانی که با او ارتباط داشته اند در ۴۷ اپیزود مختلف غیر خطی روایت می کند. استفاده از مردم محلی به جای بازیگران حرفه ای و گفتگوی مستقیم رو به دوربین، ادامه رویکرد مستندگونه واردا بود که با این فیلم به کمال خود رسید. واردا به خاطر این فیلم، جایزه شیر طلایی فستیوال ونیز ۱۹۸۵ و جایزه سزار سال ۱۹۸۶ را دریافت کرد. (این فیلم، سال ها قبل با حذف برخی صحنه ها، در بخش ویژۀ جشنواره فیلم فجر تهران نمایش داده شد.)

آنیس واردا همسر ژاک دمی، کارگردان برجسته فرانسوی بود که در سال ۱۹۹۰ درگذشت. واردا بعد از مرگ ژاک دمی، فیلمی مستند دربارۀ زندگی و مرگ او ساخت به نام «ژاک اهل نانت». واردا در سال ۱۹۶۴ جایزه سینمایی معتبر «لوئی دلوک» را به دست آورد. «سواحل آنیس»، آخرین ساخته وارداست که جایزه بهترین فیلم مستند در جوایز سزار را کسب کرد. او همچنین در سال ۲۰۱۱ به خاطرخدماتش به فرهنگ و هنر فرانسه، به مقام لژیون دونور دست یافت.

لطفاً نظر خود را اضافه کنید