برگمان٬ کیارستمی ٬درک مشترک از چهره‌ها

0

برای زادروز برگمان بزرگ و به یاد عباس کیارستمی

«فیلمبرداری چهره و بیان چهره را فتح می‌کند. وقتی کلوز‌آپی را ثبت می کنید از چشم‌ها و حرکات صورت مفاهیمی را می توانید ببینید که اگر همان صورت را با چشم عادی ببینید این مفهوم قابل رویت نیست. نیکویست٬ جز اولین کسانی بود که برای اولین بار چنین درکی از کلوزآپ را ارائه کرد.» این سخنان برگمان در سوگ نیکویست بزرگ بود. برگمان و نیکویست یکی از ماندگارترین همکاری‌های تاریخ سینما را در آثارشان به ثبت رساندند: هنر نور٬ حرکت و کلوزآپ. این همکاری سینما را متحول کرد و به آن میراثی مانا افزود. اما هنر کلوزآپ برگمان٬ به آنگونه که از آن سخن می‌گوید در چه نهفته است. جواب شاید این باشد: چشم ها. کلوزآپ امکان سیر در رازآلودگی چشم های بازیگر را به ما می‌دهد. چشم های بازیگران برگمان از حسرت٬ گناه٬ شک٬ شقاوت و … سخن می‌گفتند. در بین آثار برگمان کلوزآپ‌های ماندگار بسیارند ولی شاید «پرسونا» و کلوزآپ بی‌بی‌اندرسون در کنار لیو اولمان مشهورترین آنها باشند. دو زن که در جزیره‌ای سرنوشت شان به هم گره می‌خورد و در کشاکش این رابطه برگمان ما را به دنیایی ورای این چشم ها می‌برد. گویی این چشم ها نقبی به درون هستند٬ تصویر برهنه ذات انسان.

نیکویست استاد کلوزاپ‌ بود.

نیکویست استاد کلوزاپ‌ بود.

در ابتدای فیلم «زیردرختان زیتون» دوربین در میان دختران نوجوان روستایی در حرکت است. دوربین نظاره‌گر کیارستمی٬ رسم تأثیر گذاری را به استادی می‌داند. در لحظه‌ای دوربین بر چهره دختری توقف می‌کند. اینجا دنیایی غریب خلق می‌شود: حجمی از معصومیت. کیارستمی به خوبی قدرت چهره‌ها را می‌داند و جادوی چشم ها را  در قاب نزدیک. مشابه چنین نمایی در «خانه دوست کجاست؟» و در نمای مشهور آن از بابک احمد‌پور می‌بینیم. البته تفاوت بزرگ کیارستمی با برگمان در یافتن این تأثیر در نابازیگران است. نابازیگرانی که این بده‌بستان تصویری را کاملاً ناخود‌آگاه و به مدد دوربین فرصت طلب کیارستمی ارائه می‌دهند. این کیفیت بکر تصویر انگار از رویکرد همیشگی کیارستمی به زندگی به عنوان منبع الهام درمقابل هم‌نسلانی از او که از ذات سینه‌فیل خود تأثیر گرفته‌ بودند٬ می‌آید.

images

لطفاً نظر خود را اضافه کنید