نور همواره همراهیم می‌کند:نگاهی به زندگی و آثار اسون نیکویست

0

امروز سوم دسامبر زادروز یکی از تأثیرگذارترین فیلمبرداران تاریخ سینماست. مردی که دوستداران سینمای هنری بسیاری از تصاویر بدیع این سینما را مدیون نبوغ او هستند. برگمان٬ تارکوفسکی٬ وودی الن٬ پولانسکی و بسیاری از بزرگان نسل اول و دوم سینما با او همکاری داشتند. «نور همواره همراهیم می‌کند» عنوان مستندیست که کارل نیکویست (پسر اسون نیکویست) بر اساس زندگی پدرش ساخته و در آن با بسیاری از کسانی که با نیکویست کار کرده‌اند مصاحبه کرده‌است. به بهانه زادروز اسون نیکویست نگاهی داشته‌ام به این مستند.

نیکویست کودکی خود را در کنگو گذراند٬ زمانی که پدرش به عنوان یک میسیونر سوئدی در آنجا کار می‌کرد. همان سالها به نیکویست آموخت که زندگی حضور در راه‌های ناشناخته‌است. در همان زمان ٬ کتاب «سیدارتها»ی هرمان هسه را خواند و همه عمر با سیدارتها همزادپنداری می‌کرد.  وقتی نیکویست جوان از دانشگاه اخراج شد٬ برای دستیاری فیلمبرداری وارد صنعت سینمای سوئد شد.

برگمان درباره نیکویست می‌گوید :« فکر می‌کنم من و او درباره نور صحنه٬ ترکیب‌بندی و محل دوربین همواره نظری مشابه داشتیم٬ آنقدر که کم پیش می‌آمد قبل از فیلمبرداری با هم صحبت کنیم. در واقع من لازم نبود زیاد درباره آن‌چه میخواهم برایش توضیح بدهم.» برگمان توضیح می‌دهد که چگونه نور زمستانی دید نیکویست را درباره استفاده از نور تغییر داد. او می‌گوید که نیکویست یک روز کامل را در کلیسایی که فیلم آنجا فیلمبرداری شده٬ نشست و از تمام زوایای نور خورشید تا غروب عکس گرفت. همین باعث شد٬ تا نور زمستانی یکی از بدیع‌ترین آثار برگمان در زمینه نورپردازی باشد. در باب علاقه وافرش به نور نیکویست می‌گوید: «وقتی در غلاف نور هستم احساس تنهایی نمی‌کنم چون نور همواره همراهیم می‌کند. »همین  تعلق باعث می‌شود نیکویست٬ استاد استفاده از نور برای خلق ایجاز باشد.

نور زمستانی اوج نبوع او در استفاده از نور بود.

نور زمستانی اوج نبوع او در استفاده از نور بود.

علاوه بر استفاده کم نظیر از نور٬ نیکویست تسلط خاصی در ثبت کلوزآپ‌ داشت. برگمان می‌گوید:«فیلمبرداری صورت و بیان صورت را فتح می‌کند. وقتی کلوز‌آپی را ثبت می کنید از چشم‌ها و حرکات صورت مفاهیمی را می توانید ببینید که اگر همان صورت را با چشم عادی ببینید این احساس قابل دیدن نیست. نیکویست٬ جز اولین کسانی بود که برای اولین بار چنین درکی از کلوزآپ را ارائه کرد.» کلوزآپ‌های لیو‌اولمان و بی‌بی‌اندرسون در «پرسونا»٬ کلوزآپ اینگرید تولین در«سکوت» و کلوزآپ هریت‌اندرسون در «فریاد‌ها و نجواها» همگی یاد‌آور نبوغ نیکویست در ثبت صورت‌هاست.

کلوزآپ‌های نیکویست از ماندگارترین تصاویر آیکونیک تاریخ سینما هستند.

کلوزآپ‌های نیکویست از ماندگارترین تصاویر آیکونیک تاریخ سینما هستند.

ارلاند یوزفسون در جایی دیگر از فیلم به« ایثار» تارکوفسکی اشاره می‌کند و می‌گوید نیکویست و تارکوفسکی با هم کنار نمی‌آمدند. تارکوفسکی به نور علاقه‌ای نداشت ٬ بلکه بیشتر بر ترکیب‌بندی و حرکت تأکید داشت. نیکویست همواره می‌گفت٬ «این سنت روس‌هاست» ولی نهایتاً توانست المان نور را به تصاویر« ایثار» اضافه کند.

پولانسکی درباره کار نیکویست در «فریاد‌ها و نجواها» می‌گوید: «به نظر می‌رسید نیکویست هوای داخل صحنه را طراحی کرده‌است.» تصاویر مسحورکننده «فریادها و نجواها» بارها در سینما کپی شد ولی هنوز نماهای این اثر خیره‌کننده است.

 نیکویست بعد از اینکه به دلیل مشغله شغلی در سینما از همسرش جدا شد٬ سالها قادر نبود فرزندانش را همراهی کند. خودکشی یکی از پسرانش او را به شدت افسرده کرد٬ و این افسردگی منجر به رابطه با میا فارو شد. علاقه او به فارو حتی تا سالهای بعد از جداییشان ادامه داشت تا حدی که وقتی در نیویورک زندگی می کرد و با وودی الن کار می‌کرد٬ رابطه فارو و الن برایش آزاردهنده بود و آمریکا را برای همیشه ترک کرد و به سوئد بازگشت.

نیکویست سالهای آخر عمر را به علت سکته مغزی قادر به صحبت کردن نبود٬ و مردی که همواره با تصاویرش٬ توانسته‌بود بیش از هر کلامی تأثیر گذار باشد٬ برای همیشه از سخن گفتن باز ایستاد. او در سال ۲۰۰۶ در ۸۳ سالگی در سوئد درگذشت.

لطفاً نظر خود را اضافه کنید