نگهبان گنجینه های سینما

0

گفتگو با کلاید جیونس/آرشیویست و مرمت گر فیلم 

مترجم: میثاق جوادپور

کلاید جیونس تهیه کننده ای است که در بخش گنجینه های آرشیوی جشنوارۀ فیلم لندن فعالیت می کند. او متصدی سابق آرشیو ملی فیلم و تلویزیون در موسسۀ فیلم بریتانیا(BFI) است و اکنون بازنشسته شده است اما با این حال هر ساله بخش فیلم های ترمیم شده در جشنوارۀ فیلم لندن را مدیریت می کند. کلاید یک «سینه فیل» واقعی است و عشق زیادی به سینما دارد و زندگی خود را به مطالعۀ تاریخ سینما و حفظ و مرمت فیلم ها اختصاص داده است. به عنوان یک آرشیویست و مرمت گر فیلم، او فیلم های کلاسیک بسیاری را ترمیم و حفظ کرده است. او همچنین برخی از گنجینه ها و نسخه های ترمیمی شاهکارهای سینمایی را از سراسر جهان جمع آوری کرده و در بخش «گنجینه های آرشیوی»جشنواره فیلم لندن به نمایش گذاشته است.

این گفتگو در زمان برگزاری پنجاه و پنجمین جشنوارۀ فیلم لندن در اکتبر سال ۲۰۱۱ با کلاید جیونس انجام شده است، دوره ای که نسخه های ترمیم شده و منحصر بفردی از گنجینه هایی چون «سفر به ماه» ژرژ مه لیس و «آمریکا آمریکا» اثر الیا کازان به نمایش درآمد. همکارمان میثاق جوادپور این گفتگو را از انگلیسی به فارسی برگردانده است.

امسال در بخش گنجینه های آرشیوی جشنواره فیلم لندن، فیلم های کلاسیک بسیار نابی به نمایش گذاشتید، از جمله فیلم «سفر به ماه» مه لیس، «آمریکا آمریکا»ی الیا کازان، «ماشینی که آدم های بد را می کُشد» ساختۀ روبرتو روسلینی و «شورش در کشتی کین» ادوارد دیمتریک با بازی همفری بوگارت. بر چه اساسی این فیلم ها را انتخاب می کنید؟

 caine_mutiny

در واقع این فیلم ها هستند که خودشان را انتخاب می کنند. من در طول سال با همکارانم که در استودیو، فیلم های مختلفی را ترمیم می کنند در تماس هستم. اگر این فیلم ها به اندازۀ کافی جذاب باشند آنها را در این فستیوال به نمایش در می آوریم.  بنابراین می شود گفت که انتخاب ها تقریباً اتفاقی اند. هر فیلمی که آرشیو فیلم بریتانیا تصمیم به ترمیم آن می گیرد به دست من می رسد. از اصول خاصی پیروی نمی شود، برای همین است که می بینید موضوعات مختلفی در این فستیوال به نمایش درمی آید.

آیا کمیسیونی این فیلم را انتخاب می کند؟ یا اینکه شما به تنهایی در انتخاب این فیلم ها نقش دارید؟

من به تنهایی مشاور فستیوال فیلم لندن هستم و این فیلم ها را انتخاب می کنم. البته از همکاران قدیمی و دوستان هم کمک می گیرم. مثلا راجع به اینکه چه فیلم هایی ترمیم شده است و آیا به اندازه کافی جالب است که در فستیوال نمایش داده شود و از چه راه هایی می شود به این فیلم ها دسترسی پیدا کرد از آنها مشورت می گیرم. همچنین به جشنواره هایی در کشورهای دیگر می روم، مانند جشنواره معروف بولونیا به Cineteca Bologna  که در آن فیلم های ترمیم شده نمایش داده می شود و یا جشنوارۀ فیلم صامتِ Pordenone  در شمال ایتالیا که بزرگترین فستیوال از این نوع در دنیاست. در برخی موارد از طریق همین همکاران و دوستان قدیمی در دنیای آرشیو، پیشنهادهای بسیار جالبی دریافت می کنم. مثلاهمین فیلم «سفر به ماه» مه لیس که در آخرین لحظه به این فستیوال اضافه کردم.

آیا این نسخه، رنگی است؟

بله! سال ها قبل این فیلم به صورت اصلی خود ترمیم و مرمت شد که سیاه و سفید بود و تعداد کمی رنگ در آن به کار رفته بود اما در نسخۀ جدید به صورت جالبی با روش شابلون و کارِ دستی به آن رنگ اضافه شده است.

چه کسی این رنگ آمیزی را انجام داده است؟

این رنگ آمیزی توسط گروهی از زنان انجام شده است که رنگ را مستقیما به فیلم اضافه کرده اند. نگاتیو این فیلم همچنان سیاه و سفید است.

A-Trip-to-The-Moon-Feat

داستانی در پس یافتن این فیلم وجود دارد، فکر می کنم این فیلم برای اولین بار در اسپانیا پیدا شده بود

درست است. تکه های ناقص این فیلم در اقصی نقاط دنیا وجود دارد اما هیچوقت نسخه کامل آن پیدا نمی شد تا اینکه یک نسخه رنگی کهنه و خراب اما کامل در اسپانیا یافت شد. لابستر فیلمز و موسسه خانوادگی مه لیس با همکاری یکدیگر تصمیم به ترمیم نسخه کامل این فیلم گرفتند. آنها تکه های ناقص این فیلم را جمع آوری کرده و بصورت دیجیتال رنگ را به آن اضافه کردند. نسخۀ اولیه این فیلم رنگی بوده است.

آیا تمام فیلم هایی که در بخش گنجینه های آرشیوی فستیوال لندن قرار دارند درواقع نسخه های ترمیم شده اند؟ 

همه این فیلم ها تا حدودی ترمیم شده اند، بعضی بیشتر بعضی کمتر. به طورکلی، در ترمیم فیلم، تکه های ناقص را کنار هم قرارداده و تمام تلاش ها انجام می شود تا به بهترین شکل ممکن نسخۀ کامل ارایه شود. اکثر فیلم هایی که فراموش شده اند احتیاج به ترمیم دارند. این روند به صورت فتوشیمیایی انجام می شود به این صورت که تکه های ناقص را در یک لابراتوار فیلم اصلاح کرده و همچنین باند صدای این فیلم ها هم  ترمیم می شود.

در سال های اخیر با ورود تکنولوژی دیجیتال، تغییرات فاحشی در ترمیم فیلم انجام شده است. این تکنولوژی ما را قادر ساخته که نه تنها این گونه فیلم ها را ترمیم کنیم بلکه به نسخه ای بسیار نزدیک به نسخۀ اصلی این فیلم دست یابیم و با استفاده از تکنولوژی دیجیتال می توان رنگ و صدای محو شده را مانند حالت اول فیلم مرمت کرد. با شیوه های جادویی دیجیتالی کارهای بسیاری می شود انجام داد، اما باید مراقب باشیم که دیجیتالی کردن فیلم ها گاهی ماهیت کل فیلم را نسبت به  نسخه اصلی تغییر می دهد. ما در حال ایجاد سیستمی هستیم که دست اندرکاران لابراتوار، فیلم ها را به صورت درست طبقه بندی کنند. امروزه همۀ فیلم های ترمیم شده سلولوئید(نگاتیو) نیستند. بعضی از آنها تنها به صورت مصنوعی و دیجیتالی مرمت و نمایش داده می شوند.

Clyde Jeavons-2

آیا ترمیم و مرمت این فیلم ها روند طولانی و سختی است؟ 

بستگی دارد. به طور مثال اگر کار مرمت به عهده «سونی کلمبیا» ( Sony Columbia) باشد، آنها تجربه زیادی در این کار دارند. آنها تیمی بسیار ماهر و بودجه کافی برای ترمیم سیستماتیک فیلم های تولید شده در این کمپانی زیر نظر گراور کریسپ دارند که قادر است بهترین نتیجه را ارائه دهند. مثلا، فیلم  پل رودخانه کوای که در فستیوال لندن به نمایش گذاشتیم، مانند نسخه اصلی اش ترمیم شده است و نسبت کادر و کیفیت رنگی آن به گونه ای است که انگار همین دیروز ساخته شده است. این یک شاهکار دیجیتالی است که می شود به راحتی نمایش داد. از سوی دیگر، آرشیوهای ضعیفی هم وجود دارند که برای ترمیم فیلم ها کوشش می کنند و برای این کار نیاز به کمک دارند.

اکنون چند سالی است که «بنیاد فیلم» در آمریکا توسط مارتین اسکورسیزی تاسیس شده است و یکی از حامیان مالی است که به مرمت فیلم های آمریکایی کمک می کند. البته بودجه کامل فیلم ها را تامین نمی کند اما یکی از موسسات حامی این کار در آمریکاست. مارتین اسکورسیزی اخیراً این موسسه را به «بنیاد جهانی سینما» تغییر داده است که هدف اصلی آن یافتن و ترمیم شاهکارهای سینمایی فراموش شده در کشورهای فقیر است که بودجه کافی برای ترمیم این گونه فیلم ها را ندارند.

امسال در فستیوال لندن فیلمی از سینمای ترکیه بود با نام قانون مرزی ساختۀ یلماز گونی که توسط بنیاد سینمایی اسکورسیزی ترمیم شده است. 

فیلم یلماز گونی و گروهش یک فیلم سیاسی آسیب دیده بود که محکوم و عمداً از بین برده شد. خوشبختانه یک نسخۀ چاپی از این فیلم -هرچند ناقص- توسط خانواده وی نگه داشته شده بود. به لطف «بنیاد جهانی سینما» این فیلم در بهترین لابراتوار ترمیم شد و زندگی دوباره ای پیدا کرد. این یک نمونه بارز از مرمت فیلم است. در حالت های دیگر، استودیوها و بایگانی هایی وجود دارند که به انتخاب خود فیلم هایی را به آسانی مرمت کرده و یا به سختی با روش های شیمیایی و دیجیتالی ترمیم می کنند.

HudutlarinKanunu_1

بنابراین مرمت فیلم می تواند یک پروژۀ پرهزینه باشد؟

بله ، هزینه زیادی دارد.

آیا برای انتخاب فیلمی که قصد مرمت آن را دارید اولویت بندی خاصی می کنید؟ 

فقط در مورد فیلم های بومی این اولویت بندی را داریم. مثلاً اولویت کمپانی سونی کلمبیا، مرمت تمام فیلم های فرانک کاپرا است(البته به جز دو فیلم وی که کاملا از بین رفته است) اما به خاطر تلاش این کمپانی، بیشتر فیلم های کاپرا بازیابی و ترمیم شده اند که من در هم در فستیوال لندن آنها را به نمایش گذاشته ام. ترمیم فیلم های کاپرا به وسیله سونی کلمبیا تا دهۀ ۳۰ که همکاری کاپرا با سونی کلمبیا قطع شد هم می رود اما فیلم های بعد از آن مثل «شورش در کشتی کین» هم ترمیم شده است که فیلم بسیار جالبی است. این یک فیلم ۳۰- ۴۰ سالۀ قدیمی است که به دفعات زیادی تجدید چاپ شده و رنگ آن از بین رفته بود، همچنین صدای این فیلم هم خراب شده بود و هنوز هزینۀ زیادی لازم بود که این فیلم را به روش دیجیتالی و فوتو شیمیایی به فرم درستی درآورد و به نمایش گذاشت.

سینمای دهۀ ۵۰ مخصوصاً سینمای تجاری، در رقابت با تلویزیون، مجبور شد که به تکنیک های پیشرفتۀ سینمایی مانند پردۀ بزرگ، سینماسکوپ، صدای استریو و…. متوسل شود. نسبت کادر بسیاری از فیلم های سینماسکوپ تا همین اواخر قابل ترمیم نبود به این دلیل که روش فوتو شیمیایی گران و دشوار است اما الان با روش دیجیتالی می توان یک فیلم را به شکل اولیۀ آن برگرداند. به همین دلیل یکی دو فیلم هست که من بی صبرانه منتظر هستم تا ترمیم شوند.

چه محدودیت هایی در این زمینه دارید؟

پول…

به غیر از پول؟

ممکن است یک فیلم بیشتر از حد لازم مرمت شود، اما نباید ظاهر اصلی خود را از دست بدهد. تمامیت فیلم باید رعایت شود، مثلاً ظاهر و طرح اصلی حفظ شود و صحنه هایی که متعلق به نسخه اصلی است نباید از میان برود. مهم نیست که آن یک فیلم سینما وریتۀ دهۀ شصت است که زیر دستتان است و مو در نگاتیو دیده می شود و یا ریزدانه های آن زیاد است(گرِینی است)، و یا دوربین زیاد تکان خورده و یا رنگ تکنی کالر آن باشکوه نیست، تمام اینها که در نسخۀ اصلی هست باید در نسخه مرمت شده نگه داشته شود. به این می گویند وفادار بودن به نسخۀ اصلی. اگر یک فیلم ۱۶ میلیمتری مانند واندا(Wanda ) که در دورۀ سینماوریته ساخته شده است را مرمت می کنیم باید قبول کنیم که مشکلاتی دارد، گرینی است، رنگ فیلم شکوهمند نیست اما طبیعی است- در این مورد پیکتوکروم-  به کار گرفته شده است. تمام اینها باید نگه داشته شود و به نسخه اصلی وفادار بود. برای این کار باید یک تیم با تجربه روی این گونه فیلم ها کار کند، چه در تکنولوژی دیجیتال و چه در روند مرمت.

امسال یک کپی از شاهکار مارسل کارنه به نام «بچه های بهشت» در لیست شما وجود داشت که شنیده ام اولین چاپ نگاتیوی است که ترمیم دیجیتالی رویش انجام شده است…. 

اولین نگاتیوی است که با استانداردهای ۴K تبدیل شده است.

enfants_paradis-hdr

چگونه می شود تفاوت بین نگاتیو  ۲Kو ۴K را تشخیص داد؟

اگر فیلم را برروی پرده نگاه کنید به سختی می توانید این تفاوت را با چشم غیر مصلح تشخیص دهید، البته تفاوت هایی وجود دارد که به مانند تفاوت های فیلم ۳۵ میلیمتری و ۷۰ میلیمتری در شفافیت و کیفیت دیده می شود. اما در حال حاضر معدود سالن هایی هستند که می توانند فیلم     ۴k  را به اکران بگذارند. مطمئنم که استاندارد فیلم ۴k به زودی به بیشتر جشنواره ها خواهد رسید اما بنظر من تفاوت زیادی بین این دو وجود ندارد. صنعت سینما مرتباً در حال پیشرفت و بهینه سازی تکنولوژی دیجیتال است.

نکته ای که در مورد فیلم «بچه های بهشت» وجود دارد این است که نسخۀ سیاه و سفید آن در دهۀ ۱۹۴۰ در طول جنگ جهانی دوم  با بودجۀ کم ساخته شد. این نسخه، ویژگی مختص خود را دارد و در نسخۀ ترمیمی نیز از این ویژگی خاص در حد امکان استفاده شده است. معتقدم که مرمت این فیلم، خوب انجام شده است. در انگلستان ما کپی خوبی از این فیلم ندیده ایم. زمانی که این فیلم تاریخی معروف شد یعنی در دهه های شصت و هفتاد، نسخۀ خراب و پرینت قدیمی  آن از منابع سینمایی که استانداردهای امروزی را نداشتند به نمایش درآمد.  اما فیلم ترمیم شدۀ فعلی دارای تصویر و صدای عالی است و این عامل مهمی است.

آیا فیلم های ۳۵ میلیمتری مرمت شده را هم در جشنوارۀ فیلم لندن نمایش می دهید؟ 

همانطور که گفتم نسخۀ اصلی در حد امکان ترمیم می شود و سپس در دستگاه دیجیتالی اسکن شده و روی این اسکن کار می شود تا به کیفیت مطلوب برسد.  این یک دستگاه گران قیمت برای مرمت رنگ و اصلاح آسیب های فیلم است. این دستگاه به قدری گران است که بیشتر استودیوها و بایگانی ها به ندرت و در مواردی که گزینۀ دیگری وجود ندارد، ازآن استفاده می کنند.  با این وجود این دستگاه، بسیاری از فیلم های قدیمی را مرمت کرده و صدمات و خرابی های این فیلم ها را اصلاح نموده است. اما آنچه که بر بر پردۀ سینما اکران می شود، بستگی به روند بعد از مرمت فیلم دارد. بعد از ترمیم دیجیتالی فیلم می توان دوباره آن را چاپ و یا یک شاهکار دیجیتالی تولید کرد و به صورت دی سی پی(دیجیتال – سینما- پروجکشن) به نمایش گذاشت.  البته صنعت لابراتوار و سینما در حال تغییر بین نمایش فیلم ارژینال سلولوئید و یا پخش سینمای دیجیتالی است و این بستگی به سیستم تکنولوژی نمایش فیلم دارد. در هر حال تاکید می کنم که در مورد فیلم های بسیار قدیمی باید دقت کرد که فیلم مرمت شده به نسخۀ اصلی نزدیک باشد.

photo_152573

فیلم روبرتو روسلینی به نام «ماشینی که آدم های بد را می کشد» که در فستیوال نمایش داده شد، نسخه بسیار کمیابی است.

«ماشینی که آدم های بد را می کشد» فیلمی بسیار جالب است. من این فیلم را تا پیش از امسال ندیده بودم. یک نوع طنز ژاک تاتی گونه( Jacques Tati-esque ) از وضعیت ایتالیای آن سالهاست. این فیلم ترکیبی از موضوع هایی مثل اقتصاد پس از جنگ، جاه طلبی و نیاز به پول است،  نمایشی خنده دار از مبارزۀ افراطی با فساد مالی اما دلیل اینکه به موفقیت تجاری دست نیافت این است که کسی نمی دانست که با این فیلم چه کار کند، چگونه توزیع و یا پخش شود. اصلاً شبیه فیلم های روسلینی نبود. او تازه از سبک نئورئالیستی خارج شده و سبک درام با همکاری اینگرید برگمن را آغاز کرده بود.  این فیلم او خیلی شخصی بود و هیچکس هم آن را نمی شناخت. بنابراین بلافاصله از اذهان پاک شد، تعداد معدودی از افراد این فیلم را دیده اند که آنها هم آن را فراموش کرده اند. در ابتدا واقعاً نمی دانستم که چه چیزی را به نمایش گذاشته ام. انتظار بدترین ها را داشتم  اما فیلمی فوق العاده، خنده دار و زیباست، یک قطعۀ کلاسیک که هنوز هم پیام عمیقی دارد ومفهومش به عصر ما هم مربوط می شود.

نظرتان درباره فیلم نوآر  بسیار عمیق اما قدردانی نشدۀ رابرت پریش به نام «داد بزن خطر» ( Cry Danger) که توسط نانسی میزل  در  UCLA   ترمیم شده چیست؟

فیلم نوآر، الان خیلی مد روز است و بسیاری از استودیوهای آمریکایی، فیلم های نوآر زیادی را مرمت کرده اند. به این خاطر که مرمت این گونه فیلم ها زیاد دشوار نیست؛ فیلم های سیاه و سفید جمع و جوری که کثیف و فرسوده شده اند و باید آنها را به شکل اولیه شان برگرداند. اما فیلم نوآر اکنون مد شده و دی وی دی های زیادی از فیلم های نوآر وجود دارند و معروفترین این فیلم ها مرمت شده اند. «داد بزن خطر» یک نمونۀ کمیاب فیلم نوآر است که کمتر کسی آنرا دیده و یا راجع به آن شنیده بود. فکر می کنم دومین فیلم جدی دیک پاول(هنرپیشه) بوده باشد که در آن در نقش یک گانگستر مشکوک یا کارآگاهی ماهر ظاهر شد.

cry-danger-1951

«داد بزن خطر»، فیلمی عالی با فیلم نامه ای شگفت انگیز و بازی های خوب از پاول و ریچارد اردمن و دوندا فلمینگ بود که خیلی خوب از آب درآمد. رابرت پریش، شخصیت جالبی در سینماست. چون از بچگی هنرپیشه بوده و به گمانم در فیلم «در غرب خبری نیست» هم بازی کرده است. او بعدها تدوین گر شد و سپس به کارگردانی روی آورد.«داد بزن خطر» اولین فیلم پریش بود و بسیار زیبا ساخته شد و نشان می دهد او کارش را خوب یاد گرفته است. او همچنین فیلم های خوب دیگری هم ساخت از جمله «سرزمین عالی». پریش در ساخت فیلم های وسترن هم مهارت داشت. از همه مهمتر او خاطرات خود از هالیوود را هم منتشر کرد به نام « بزرگ شدن در هالیوود»(با عنوان بچۀ هالیوود به ترجمه پرویز دوایی در ایران منتشر شد) که تصویر درخشانی از دنیای هالیوود است و حتما ارزش خواندن دارد.

شما فیلم های وسترن خوبی هم در آرشیو مرمت شده ها دارید مانند فیلم رنگین کمان در تگزاس، چگونه به این فیلم ها دسترسی پیدا کردید؟

دو سال پیش مکرراً  از من خواسته شد تا فیلم وسترن «زیر ستارگان غربی» روی راجرز را به نمایش بگذارم. در ابتدا تمایلی نداشتم چون برنامه ریزی این فیلم کوتاه بسیار مشکل است اما بالاخره شخصی در بخش فیلم و تلویزیون دانشگاه لس آنجلس مرا متقاعد کرد  که برنامه ویژه ای برای نمایش فیلم های راجرز ترتیب دهم زیرا او امسال صد ساله می شد. بنابراین متقاعد شدم و در عین حال راجرز، قهرمان دوران بچگی من بود. این ایده را با ساندرا هبرون، مدیر هنری جشنوارۀ فیلم لندن(هبرون دیگر مدیر جشنوارۀ لندن نیست) در میان گذاشتم و فکر می کردم که فوراً مخالفت کند اما موافقت کرد. او دقیقاً می داند که ما چه فیلم هایی را برای جشنواره انتخاب می کنیم. «زیر ستارگان غربی» فیلم بسیار خوبی از آب درآمد، این فیلم نه تنها یک  فیلم بی- وسترن (وسترن های ارزان قیمت) است بلکه یک سبک فرانک کاپرایی و اجتماعی دارد. این فیلم راجع به خشکسالی در روستایی است که کابوی جوانی که روی راجرز نقش اش را بازی می کند از این روستا  به واشنگتن می رود تا به نمایندگی از مردم روستا از خشکسالی این منطقه جلوگیری کند و اجازۀ ورود آب را از شرکت آب که به ریاست فردی فاسد است بگیرد.

under-western-stars-movie-poster-1938-1020143527

موسسه ها و افراد بسیاری در مرمت فیلم مشارکت دارند، آیا اینها با هم در ارتباط هستند و از فعالیت های همدیگر خبر دارند؟

بله ، شبکه عظیمی وجود دارد، به این دلیل است که من قادر هستم هر ساله ۱۵ تا ۲۰ فیلم را پیدا کنم و این قطره کوچکی از دریاست! این فیلم ها از کلکسیون وسیع آرشیوها و استودیوها و کلکسیون دارها و توزیع کنندگان و بنگاه هایی که علاقه به فیلم  دارند و می خواهند مطمئن شوند که فیلم های تاریخی، شناخته و مرمت می شوند( نه فقط برای پول بلکه برای عشق به سینما) جمع آوری می شوند.

بطور مثال، فدراسیون بین المللی بایگانی فیلم که کارش حفظ و نگهداری و ترمیم فیلم است در ۲۰ سال گذشته همکاریش را با صنعت فیلم در سراسر دنیا افزایش داده است. این فدراسیون می خواهد اطمینان یابد که این گونه فیلم ها مرمت شده(از خطر نابودن شدن نجات یافته اند). بنابراین می بینیم که افراد مستقلی که به صورت تصادفی فیلمی را مرمت کنند، معدود اند و کار مرمت معمولا محصول مشترک شبکه های هماهنگ است.

معمولا چند استودیو و بنگاه سینمایی روی یک فیلم کارمی کنند و هر کدام منابع خود را از راه های مختلف بدست می آورند. مثلا یک فیلم روسی که احتیاج به ترمیم دارد، نگاتیوش در اسپانیا و نسخۀ چاپی اش در فرانسه پیدا شده است. شخص یا اشخاصی مسئول پیدا کردن این منابع هستند.

باید به این نکته توجه داشت که ماهیت فیلم در ۱۱۰ سالی که به وجود آمده یک فرم هنری بوده که به تمام دنیا تسری یافته است؛ مخصوصاً در زمان سینمای صامت که یک روش ارتباط بین المللی بوده است. این به این معنی است که منابع فیلم در سراسر دنیا پخش شده است و گاهی در کشور سازنده فیلم یافت نمی شود. به طور مثال کلکسیون هایی از فیلم های آمریکایی در استرالیا و نیوزیلند وجود دارند که در آمریکا یافت نمی شوند ، پس باید به کشور اصلی خود باز گردند. نه تنها  شبکه ای با اطلاعات گسترده وجود دارد بلکه کارکنان این شبکه در حال جستجو در همه جا هستند. معمولا این فیلم ها به کشور سازنده برگردانده می شوند تا ترمیم اصولی بر روی آنها انجام شود.

در مورد بریتانیا چطور؟ این کار به عهدۀ چه موسسه ای است؟

مرمت فیلم در انگلستان توسط آرشیو ملی فیلم بریتانیا انجام می شود که تقریبا اختصاصی است، اما در عین حال برای تولید یک فیلم با آرشیوهای دیگر همکاری می کند. منبع مستقلی برای مرمت فیلم در انگلستان وجود ندارد و بیشتر کارها زیر نظر موسسه فیلم بریتانیا(BFI) انجام می شود. و نیز موزۀ جنگ سلطنتی که فیلم های جنگی را مرمت می کند.

وقتی شما درباره مرمت فیلم های کشورهای دیگر صحبت می کنید، این سوال پیش می آید که دربارۀ کشورهایی مانند ایران یا ترکیه که سیستم آرشیو فیلم ضعیفی دارند و بعضی  ازفیلم های مهم تاریخی آنها به دلایل سیاسی یا مغایرت با سیاست های حکومت در معرض نابودی اند، چه می کنید.

یکی از تفاوت های اصلی، اقتصادی است؛ اینکه اصلاً آیا یک کشور، سیستم آرشیو فیلم دارد یا نه و اگر دارد، چقدر این آرشیو غنی است. و یا اینکه آیا این کشور جزو کشورهای سازندۀ فیلم است؟ در مورد ایران من فکر می کنم که بله و باید دید که به خاطر یک سری مشکلات سیاسی آیا سینما توانسته جان سالم بدر ببرد. مثلاً فیلم ترکی «قانون مرزی»( Law of the Border)، فیلمی است که مخصوصاً از نظر سیاسی توسط حکومت و رژیم تمامیت خواهی که این گونه فیلم ها را سرکوب می کند آسیب دیده اما این فیلم جان سالم به در برده است. این در مورد بسیاری از کشورهایی که این گونه سیاست های سبکسرانه دارند صدق می کند. حتی در مورد کشوری مانند ژاپن که قسمت زیادی از فرهنگ فیلمش مخصوصاً قبل از جنگ جهانی دوم به دلیل سیاست ها و دخالت های نظامیان آسیب دیده است. دلایل زیادی وجود دارد که سینمای ژاپن نجات یافت و شک دارم که حتی ۱۰ درصد ساخته های ژاپنی قبل از جنگ جهانی دوم هنوز وجود داشته باشند. پس از این دوره، فیلم در ژاپن رشد بهتری داشته است. بنابراین می بینیم که این اتفاق نه تنها در کشورهایی با ساخته های کم بلکه در کشورهای تولیدکننده انبوه فیلم مثل ژاپن هم اتفاق می افتد و یا از آن بالاتر در کشورهای آمریکایی و اروپایی کمتر از ۲۰ درصد سینمای صامت باقی مانده است، حتی در آرشیوهای خیلی بزرگ.

Jsi774a 

در حال حاضر آرشیو فیلم های ترمیم شده، چقدر غنی است؟

این بستگی به این دارد که چقدر فیلم مرمت نشده وجود دارد. اولین دورۀ ترمیم فیلم از فیلم های صامت شروع شد؛ و این به دلیل تخریب زیاد و گم شدن این گونه فیلم ها بود. اصطلاحی داریم که می گوید «یابنده ، صاحب مال می شود». این اصطلاح در مورد فیلم صامت صدق می کند، به محض اینکه یک فیلم صامت پیدا کردی آنرا ترمیم کن چون چیزی دیگری ازش باقی نمانده است. همچنین فیلم های ساخته شدۀ بین دهه ۱۹۳۰ تا ۱۹۵۰- ۱۹۶۰به بعد به طور چشمگیری آسیب دیده اند و این به این دلیل است که مادۀ اصلی نگاتیوها از نیترات که ماده ای شیمیایی است و زود فاسد می شود تشکیل شده است. و بسیاری مشکلات دیگر.

و به عنوان آخرین سوال اینکه مرمت فیلم از نظر شما چه معنایی دارد؟

از نظر کسی که علاقۀ زیادی به تاریخ سینما دارد، معنای مرمت فیلم این است که: تمام فیلم ها کم یا زیاد، یک نوع هنر به حساب می آیند، مانند هنر نقاشی و هنر نویسندگی و منظورم از هنر شکل عام آن است. سینما در کل برای من شکلی از هنر است، در واقع فرم هنری عجیبی است که شما هیچگاه اصل آن را نمی بینید بلکه کپی آن را تماشا می کنید؛ و اینکه به عنوان یک اثر هنری در گالری جای ندارد. در ضمن هنر سینما، هنری بسیار گران نیز هست. خیلی اهمیت دارد که چیزی که من در سینما می بینم حتی الامکان به نسخۀ اصلی آن نزدیک باشد. این همان قصدی است که مرمت فیلم مدنظر دارد یعنی سعی کند که هنر ساخته شده را دوباره بازآفرینی کند. من در شهرستان کوچکی بزرگ شدم که در آن به جزفیلم هایی با تصاویر و صدای بی کیفیت و خراب، چیزی برای دیدن پیدا نمی شد. ولی در آن زمان خیلی از دیدن این تصاویر راضی بودم و هیچوقت به این فکر نمی کردم که با کیفیت بهتری هم می شود فیلم را به روی پرده سینما برد. اما حالا می دانم که فیلم خوب، یک ابزار زیبای هنری است که سزاوار نگهداری و مرمت خوب است و زمانی که  به کار آرشیو فیلم مشغول شدم این هدف اصلی من بود. دراین مدت، در تیم آرشیو، فیلم هایی را یافته و آنها را مرمت کرده ام. و حالا فیلم هایی را که جانشینان ام ترمیم می کنند به اکران می گذارم. من خود را یک برنامه ریز شیفتۀ مرمت فیلم می دانم. به همین سادگی!

آیا فیلمی در ذهنتان هست که دوست دارید مرمت شود؟

در حال حاضر دو فیلم هست که تلاش زیادی می کنم که ترمیم شوند. یکی از آنها، فیلمی است به نام «هوا همیشه لطیف است» (It’s Always Fair Weather) که یکی از سه فیلم موزیکال استانلی دانن و جین کلی است که بعد از «آواز در باران» و « روی شهر» ساخته شده. نکتۀ مهم در مورد این فیلم این است که نسخۀ اصلی آن سینماسکوپ با نسبت  ۲.۵۵:۱ است اما نسخه های موجود از این فیلم، همه کادر اشتباهی دارند. در این فیلم، سه رقصندۀ مرد هستند که تمام پرده را پر کرده اند اما در نسخه های موجود، این آدم ها بریده شده اند و  به جای تصویر کامل آنها، تصویر نصف دو رقصنده، یک بازو یا یک پا  بر روی پرده دیده می شود! با امکانات موجود می شود به نسبت واقعی نسخۀ اصلی دست یافت. نمونۀ مشابه آن فیلم مرمت شدۀ «ما دوباره نمی توانیم به خانه برگردیم» ساختۀ نیکلاس ری است که من به نمایش گذاشته ام. 

nicholas-ray

آیا این همان فیلمی است که ژان لوک گدار در مورد آن گفت که نیکلاس ری می تواند با این فیلم سینما را متحول کند؟

بله همینطوره. فیلم دوم هم فیلم «پارتی گرل» (Party Girl ) ساختۀ نیکلاس ری است که آن هم با همان نسبت سینماسکوپ ساخته شده و من تا الان نسخه ای از این فیلم با نسبت صحیح ندیده ام ولی حالا می توان آن را به صورت دیجیتالی اصلاح کرد. قبلا بسیار مشکل بود که نسبت آن را به صورت شیمیایی ترمیم کرد. این پروژه ای است که من در حال حاضر بر روی آن کار می کنم. این دو فیلم به غیر از مشکلات دیگر احتیاج به اصلاح نسبت کادر دارند. وگرنه من صبر می کنم تا هرسال فیلم های دیگری پیدا کنم که از آنها خوشم می آید. فیلم های زیادی هست که من هنوز ندیده ام؛ هر سال برروی ۲ یا ۳ فیلم کار می کنم و تا زمانی که از این کار لذت می برم این کار را ادامه می دهم .

آقای جیونس، از وقتی که در اختیار من گذاشتید سپاسگزارم.

خواهش می کنم.

لطفاً نظر خود را اضافه کنید