هما روستا، بازیگری با کارنامه ای درخشان

0

با مرگ هما روستا، تئاتر و سینمای ایران، یکی از بهترین بازیگران زنش را از دست داد. بازیگری که نزدیک به نیم قرن بر صحنۀ تئاتر ایران درخشید و علاوه بر اجراهای به یادماندنی در تئاتر، در چند فیلم سینمایی هم بازی کرد که از میان آنها، بازی در فیلم «مسافران» به کارگردانی بهرام بیضایی، به اعتقاد من و بسیاری از منتقدان سینما، نقطۀ درخشان کارنامۀ بازیگری اش در سینما بود. در سکانس آغازین غافلگیرکننده و تاثیرگذار فیلم «مسافران»، هما روستا به شیوۀ فاصله گذاری برشت، رو به دوربین و تماشاگران کرده و با گفتن مونولوگ: «ما به تهران نمی رسیم، ما همگی می میریم»، از مرگ قریب الوقوع خود و همراهانش در جاده خبر می داد. با این حال، بسیاری از تماشاگران سینما، او را به خاطر بازی در ملودرام جنگی «از کرخه تا راین» ساختۀ ابراهیم حاتمی کیا به یاد می آورند. بازی عاطفی و پر احساس هما روستا در این فیلم، در تضاد با نقش سرد و به شدت کنترل شدۀ فیلم «مسافران» بیضایی بود.

Homa 4

هما روستا، از نسل بازیگران تحصیل کرده در رشتۀ تئاتر بود. او که فرزند رضا روستا، از گروه ۵۳ نفر و از سران حزب توده بود، پس ازمهاجرت به شوروی، در مسکو و بعد در رومانی به تحصیل تئاتر پرداخت و از دانشکده هنرهای دراماتیک بخارست فارغ التحصیل شد.

هما روستا بعد از مرگ پدرش در برلین به ایران بازگشت و به تدریس در دانشکدۀ هنرهای دراماتیک پرداخت. در سال ۱۳۵۰، با بازی در ملودرام  خانوادگی «دیوار شیشه ای» به کارگردانی ساموئل خاچیکیان، فعالیت هنری اش را شروع کرد.  آغاز کار هما روستا در تئاتر، کارگردانی نمایش «باغ وحش شیشه ای» اثر تنسی ویلیامز بود که حمید سمندریان آن را ترجمه کرده بود. در همین دوره بود که با سمندریان آشنا شد و با او ازدواج کرد. ازدواجی که از سطح زندگی معمولی زناشویی فراتر رفت و به همکاری مستمر و پردوام در تئاتر و سینما انجامید. بعد از آن تقریبا کمتر نمایشی از سمندریان بود که به روی صحنه برود و هما روستا در آن نقشی نداشته باشد.

او همکاری تئاتری اش را با سمندریان در سال ۱۳۵۱ با بازی در نمایش «بازی استریندبرگ» اثر فردریش دورنمات (که بر اساس نمایشنامۀ «رقص مرگ» اگوست استرنیدبرگ نوشته شده) در تالار مولوی تهران آغاز کرد. بعد از آن در سال ۱۳۵۶ در نمایش «مرغ دریایی» اثر آنتون چخوف به کارگردانی سمندریان به بازی در کنار بازیگران مطرحی چون جمیله شیخی، محمدعلی کشاورز و محمد مطیع پرداخت.

12077342_10204982059339808_1259442424_n

هما روستا همانند همسرش، حمید سمندریان، شیفتۀ ادبیات دراماتیک غرب و تئاتر مدرن غربی بود. او از سمندریان آموخت که نخبه گرا و سخت گیر باشد و با قدرت بر صحنۀ تئاتر ظاهر شود و دیالوگ بگوید.

پس از انقلاب اسلامی، حمید سمندریان به اتهام گرایش های چپ گرایانه، از فعالیت در تئاتر ممنوع شد و در نتیجه، هما روستا نیز خانه نشین گردید. هما روستا پس از مدتی بیکاری و خانه نشینی، در اواسط دهۀ شصت به سینما رو آورد و در سال ۱۳۶۵ به بازی در فیلم «گزارش یک قتل» ساخته محمدعلی نجفی پرداخت که روایتی از تسویه حساب های درون حزبی در حزب تودۀ ایران، پس از وقوع کودتای ۲۸ مرداد بود.

فیلم ملودرام «پرنده کوچک خوشبختی»ساخته پوران درخشنده، فیلم بعدی هما روستا به عنوان بازیگر بود که او را نامزد دریافت جایزه بهترین بازیگر زن در جشنواره فجر کرد. پس از آن او در فیلم «تمام وسوسه های زمین» که تنها کار حمید سمندریان در سینما بود بازی کرد اما همان گونه که بالاتر اشاره کردم، این بازی در فیلم «مسافران» بیضایی بود که اعتبار هنری ویژه ای در سینما برای هما روستا کسب کرد.

بازی اش در فیلم «از کرخه تا راین» ساخته حاتمی کیا، در نقش زنی که پس از چند سال دوری از ایران، ارتباط عاطفی شدیدی با برادر بسیجی مجروحش که برای درمان به آلمان می رود، برقرار می کند، بسیاری از تماشاگران سینما را تحت تاثیر قرار داد و باعث محبوبیت و شهرت وسیع او در میان مردم گردید.

بعد از رفع ممنوعیت کاری سمندریان، هما روستا در نمایش «ازدواج آقای می سی سی پی» اثر فردریش دورنمات(نمایشنامه نویس برجستۀ آلمان) به کارگردانی همسرش و در کنار رضا کیانیان، احمد آقالو و میکائیل شهرستانی به روی صحنه رفت. در سال ۱۳۷۸ حمید سمندریان، بار دیگر، نمایش «بازی استریندبرگ» را  در سالن چهارسوی تئاتر شهر تهران به روی صحنه برد که این بار نیز هما روستا در آن در کنار رضا کیانیان به ایفای نقش پرداخت.

هما روستا علاوه بر نمایش «باغ وحش شیشه ای»، نمایش «سانتاکروز» اثر ماکس فریش، نمایشنامه نویس برجستۀ آلمانی را با ترجمه ای از خودش به روی صحنه برد.  «آنتیگونه در نیویورک»، اثر یانوش گلادوفسکی، نمایشنامه نویس لهستانی، نمایشی دربارۀ بی‌خانمان های نیویورک بود که هما روستا آن را کارگردانی کرد و با استقبال تماشاگران مواجه شد.

بازی در تله تئاتر «شعبده باز» و سریال های تلویزیونی «خاک سرخ» اثر ابراهیم حاتمی کیا، و «محاکمه» ساختۀ حسن هدایت، از کارهای تلویزیونی هما روستا بود. او برخلاف سینما و تلویزیون، که احتمالا به خاطر تامین مخارج زندگی، به بازی در برخی فیلم های متوسط و حتی ضعیف و یا سریال های تلویزیونی تن داد، در تئاتر با پسند و سلیقۀ عامه کنار نیامد و جز در آثار برجستۀ ادبیات نمایشی غرب مثل «بازی» اثر استریندبرگ و «ملاقات با بانوی سالخورده» فردریش دورنمات، کمتر حاضر به بازی در  نمایش های معمولی و رایج شد. بازرس» و «شنل» اثر گوگول، «مرده‌های بی کفن و دفن» اثر ژان پل سارتر، «دائی وانیا» اثر چخوف و « ببر گراز دندان» اثر فریتس هوخ ولدر، از دیگر نمایش‌هایی بود که هما روستا در آنها بازی کرد.

هما روستا بعد از مرگ همسرش حمید سمندریان در سال ۱۳۹۱، مدتی ادارۀ آموزشگاه بازیگری او را به عهده گرفت. پس از آن با بازی در نمایش «باغ آلبالو» اثر آنتون چخوف و به کارگردانی حسن معجونی، بعد از ۱۴ سال به صحنۀ تئاتر بازگشت اما بیماری سرطان به او اجازه نداد که بیش از این بر روی صحنۀ تئاتر ایران بماند.

هما روستا، بعد از مدت ها تحمل بیماری سرطان، سرانجام روز چهارم مهر ماه(مصادف با روز تولدش) و در سن ۷۱ سالگی در بیمارستانی در شهر لوس آنجلس درگذشت. مرگ هما روستا در غربت، مرگ تلخ و غم انگیزی است. یادش گرامی باد.

لطفاً نظر خود را اضافه کنید