نگاهی به کتاب ” سینمای لارس فون تریه : اصالت و تصنع” نوشته کارولین بین بریج (۲۰۰۷)

1

داوینا کوئینلیوان استاد دانشگاه کینگز کالج لندن در رشته مطالعات سینمایی است.عمده فعالیتهای او بررسی آرای لوسی آیریگری فیلسوف فرانسویست.مقاله ای که پیش‌روست در آوریل ۲۰۰۸ در ژورنال Film-Philosphy به چاپ رسیده‌است.

لارس فون تریه اخیراً در یکی از دستاوردهای سینمایی خود در حوزه اروپا جایزه جشنواره فیلم برمن (Bremen Film Prize)2008 را در شب افتتاحیه جشنواره بین المللی فیلم برمن در حالی دریافت می کند که جای هیچ شبهه ای  نیست که او در آینده جایگاه و اعتبار خود را بعنوان یکی از برترین مؤلفان در بین نسل خود ارتقاء خواهد بخشید. همچنین امسال یک دهه از زمان پخش اولین اثر دگمایی وی یعنی احمق ها (Idiots)  می گذرد . از تابستان امسال کار روی پروژه ضد مسیح (Antichrist) آغاز می گردد که یازدهمین اثر تأثیرگذار فیلمساز دانمارکی محسوب می شود.

کتاب لارس فون‌تریه اصالت و تصنع

کتاب لارس فون‌تریه اصالت و تصنع

پژوهش کارولین بین بریج بازتابی است بر سینمای چپ و معاصر فون تریه ، بخصوص بیانگر شور و اشتیاق فیلمساز طی بیست سال فیلمسازی است. کتاب بین بریج اولین اثر چاپ شده پس از مقاله معتبر جک استیونسون (Jack Stevenson)  در حمایت از عملکرد فون تریه در سال ۲۰۰۲ است که توسط انتشارات BFI  سری کارگردانان جهان منتشر می گردید. با وجود فاصله ۵ ساله بین دو اثر (استیونسون و بین بریج) ، خصیصه اصلی کتاب بین بریج پرداختن به آثار اخیر فون تریه نظیر مندرلی(Manderlay) 2005 ، داگویل (Dogville)2003، پنج مانع (The Five Obstructions) 2003 و رئیس کل (The Boss of it All)2006 است ، ولی نمی توان گفت که نگاه وی تنها به این فیلم ها محدود می شود یا تحلیل وی به روز تر است.

مقاله استیونسون با یک بینش قوی اطلاعات جزئی فراوانی از تمام فیلم های فون تریه قبل از سال ۲۰۰۲ ارائه می کند در حالیکه بین بریج در آغاز ، تحلیل تئوریک عمیق فون تریه که میل به واکاوی هرچه بیشتر از فضای فرمال و بافت آثارش دارد ارائه می دهد ، با اینکه تحلیل استیونسون از سطح بسیار خوبی برخوردار است ولی هنوز سوالات ییشماری باقی می ماند.

هرچندنقدهای ارزشمند و سطح بالایی از این فیلم ها توسط تحلیلگران حوزه سینما نظیر مت یورت (Mette Hjort) ،سوزی گوردون (Suzy Gordon) ، اما ویلسون (Emma Wilson) و آدام اتکینسون (Adam Atkinson)   نوشته شده اما هنوز هم بطرز اعجاب آوری همکاری های  گسترده  برای مطالعه سینمای فون تریه همچنان ادامه دارد.  به نظر می رسد بین بریج در اختصاص تحلیل هایش به فون تریه با مسائل حاشیه ای که فون تریه را در برگرفته مواجه می شود و بحث راجع به او را با چالشهایی روبه رو میکند استدلال هایی که او بیان می کند چهره  اولیه ساختارها ی فیلم فون تریه را شکل می دهند .اثبات بین بریج از تحلیل مصداق های وجود دارد که هم تصویر سازی فون تریه و هم توجه سینماتیک او به اصالت و هنر به یک سویه اخلاقی منجر می شود که تماشاگر را به این پرسش وا می دارد که چه قدرتی است بین تصاویر مانا ی فون تریه و جابجایی جزئی نور که به یک میزان هم ما را جذب میکند و هم آزار دهنده است.

همانطور که از عنوان کتاب بر می آید ، هدف بین بریج این است که از طریق بهره گیری از سینمای فون تریه فضایی را در جهت   اندیشیدن به دو مقوله اصالت و تصنع بگشاید.برقراری ارتباط همنشینی بین این دو واژه ( اصالت و تصنع) در مورد سبک فیلمسازی فون تریه از درگیری بین بریج با فلسفه حاصل شده . برقراری یک گفتگو بین سینما ، به ویژه و تفکر فمینیستی لوسی آیریگری (Luce Irigaray) .که به خوبی بیانگر سودای سینماتیک فون تریه است.بین بریج ابراز می دارد که این وسوسه لذت سینماتیک از خلال بازنمایی شخصی این دو (تصنع و اصالت) اتفاق نمی افتد بلکه دقیقاً دومی (اصالت)ریشه در اولی (تصنع) دارد .

پیش زمینه بین بریج از استعمال رابطه همزیستی بین واژگان اصالت وتصنع از رابطه بین سوژه و مؤلف که الهام گرفته از ابداعات شخصی فون تریه و مهارت وی در هویت سازی است برمی آید ،بعنوان مثال استعمال کلمه “فون” (Von)در وسط نام و نام خانوادگی اش. بین بریج تحت تاًثیر چنین توافق همسانی بین شخصیت فون تریه و موضوعات سینمایی اش نظریۀ جدید جایگاه ناظر (Teories of Spectatorship)را مطرح می کند ، تفاوت جنسیتی و زمینه های تاًثیر سینماتیک در بهره گیری متناقض فون تریه در جهت خلق یک نوع خلوص و بیان هنری.۰

کتاب بین بریج متشکل از مقدمه ای دربرگیرنده چهاربخش است ، شامل مباحث ویژه ای از فیلم های مهمی که در سطح بین المللی پخش شده اند و در سراسر جهان قابل دسترسی هستند.بین برج در توضیح دلایل انتخاب این فیلم ها از مجموعه آثار فون تریه تصدیق می کند که دامنه آثار فون تریه  فراتراز  فیلم های سینمایی توزیع شده اش تا  ویدئو اینستالیشن ها و کلیپ های ویدیوئی کمتر شناخته شده اش گسترده یافته است اما به درستی به مواردی پاسخ می دهد که بطور گسترده ای از بدنه فیلمهای او دریافت  می شود و هنوز نیاز به گره گشایی های بیشتری دارد. بین بریج در مقدمه اش با تأسی از میراث سینمایی و فرهنگی فون تریه ، تحلیلی آشکار و قابل فهم از احساسات هنری فون تریه ارائه می دهد که نتیجه  عضویت او  در جنبش دگما ۹۵ و تاثیر شمایل های فرهنگی تأثیرگذار نظیر فردریش نیچه ، برتولت برشت ، ریچارد واگنر ، وچهره های دیگری نظیر دیوید بووی است.

اولین بخش کتاب پس از مقدمه ای مفصل و سازمان یافته ، به دو فصل در خصوص بررسی تریلوژی”(سه گانه ) اروپا  “تقسیم می شود .بین بریج در مواجهه با این اثر فون تریه بیشتر برسویه ای از دلمشغولی اش متمرکز می شود آنچه که به طرز موشکافانه ای مشاهده می کند یعنی”پرسش هایی از گذر تصویر آینده با نگاهی تیزبین و ژرف به گذشته ، تاریخ و انحرافات قدرت و سیاست” (صفحه ۲۵).برای بین بریج اولین تریلوژی فون تریه الزاماً تصاویری است  از آینده ای متناهی ، ویرانشهری پوسیده از خلال ارتباط با گذشته . با این مفهوم تاریخ حلقه اتصال رخداد های فیلمهای اپیدمیک(Epidemic)1987 ، عنصر جنایت(Element of Crime) 1988 و اروپا(Europe)1991 با چارچوبی مادی از هستی  محسوب می شود اماارزش واقعی به آن چیزی است که سرانجام تمام پایان بندی محتمل را برای این تریلوژی انکار می کند.  

بین بریج با استنطاق از سیاست های رایج در اروپا و با خوانش وی از تریلوژی “اروپا”در درون بافت تئوریک  جامعه پسامدرن ارتباطی حیاتی  بین از خود بیگانگی در این تریلوژی و ترومای فرهنگی و شخصی برقرار می کند. تحلیل بین بریج از استعاره هیپنوتیزم فون تریه با توسعه فرآیندپیوند مقوله هایی مثل هویت به ساختار فرمال زمان و فضا راهکارهایی موثر در یافتن ادراک اثرات زودگذر تروما پیشنهاد میکند. بین بریج در یک کشف فوق العاده یک دورنمای تئوریک ترسیم می کند که شامل ویویان سوبچاک و ای.آن کاپلان می شود تا بر این تاکید کند که چگونه روایت تاریخی فون تریه  با حلقه رخدادهای فیزیکی پیوند می خورد.(ص۴۰و۴۱) عمده مباحث بین بریج شامل ارجاعات درون متنی فون تریه به فیلم نوآر  نیز هست،(ص ۸-۲۶). اگرچه می توان گفت که فیلم همیشه آماده هیپنوتیزم کردن ماست بدون توجه به این که ژانر خاصی اقتباس شود، یین بریج به زیبایی به اهمیت فیلم نوآر (Noir)  در تریلوژی “اروپا” بعنوان یک ارجاع متنی کلیدی به تصنع و اصالت موجود در سوژه های سینمایی فون تریه تأکید می کند.

دغدغه بین بریج با تأثیر نیرو های خارجی بر تأثیر بالقوه سوژه در سینمای لارس فون تریه که در سراسر نیمه دوم بخش اول کتاب  منتشر شده  است اشاره به روابط مستحکمی است که در پایه های تریلوژی “اروپا” وجود دارد. او می نویسد: ” فیلم ها موضوعات اخلاقی و رفتاری را از خلال آزمودن روابط قدرتمند و تأثیر قدرتمند شان بر ساختار هویت به پیش می برند.” (ص ۴۴) همانگونه که بین بریج می گوید بیان دیدگاه اخلاقی فون تریه به طور مشخص بوسیله نوعی از اجزاء طبیعت انسانی شکل گرفته است نظیر” اثرات قدرت” که مفاهیمی برای موضوعات جنسیتی را داراست.(ص ۴۵). صناعات اخیر و سیر روایی سینمای فون تریه که بین بریج را به فلسفه ایریگری سوق می دهد همین توجه خاص به روابط اخلاقی بین سوژه های جنسیتی است. در واقع کار بین بریج به نوعی بخشی از موج معناداری از تفکری است که در تئوری ایریگری در خصوص اختلاف جنسیتی در عرصه سینما است.همانطور که رویکرد خلاقانه لیز واتکینز(Liz Watkins2001) در بررسی تأثیرشخصیت خود  جین کمپیون(فیلمساز زن استرالیایی)  و نگاهش به اختلاف جنسیتی در فیلم “پرتره یک زن” (The Portrait of a Lady) مهم است بین بریج بر تأثیرات شخصیت مردانه فون تریه با نگرش به آنچه که ممکن است با نگریستن در دورنمای طرح شده  لوسی ایریگری حاصل شود تأکید می ورزد. و این انگیزه فون تریه وجسارت او در مقام فیلمساز در طرح انداختن یک گفتمان بین خودش و لوسی ایریگری در مقام فیلسوف خصوصاً برای بین بریج جالب توجه است.

پایان بخش دوم و قسمتهایی از بخش سوم در بیان مباحثی مانند تروما و نقش اثرگذار آن در درک سینمای کلبی مسلک فون تریه با تأکید بر استراتژی لوسی ایریگری در باب موقعیت اخلاقی تماشاگر می گذرد. شاید اوج بحث  کتاب بین بریج در فصل چهارم یعنی جایی که درباره تریلوژی قلب طلایی (Gold Heart) صحبت می کند باشدو این همراه با درگیری فون تریه و یار دیرینه اش توماس وینتربرگ در جنبش دگما ۹۵ است که با حرکات آزادانه دوربین در احمق ها(Idiots 1998)  تجربیات نابی را بدست آورد. اما ویلسون (Emma Wilson)در نقد آثار دگمایی  فون تریه به درستی نشان می دهد که در این آثار توجه کمتری به ویژگی موضوعات سوژه های انتخابی اش شده است اما نگاه بین بریج به فیلم احمق ها  به فهم اثرات سینمایی که هم موضوع فیلم و هم متقابل آن تجربه عینی تماشاگر را توأمان دارد کمک شایانی می کند. برای بین بریج تم های عشقی مطرح شده در این تریلوژی (قلب طلایی) مسئله قدرتمند “هویت” است. با ساخت هرفیلم  یکی پس از دیگری تولید تروما به سطح عالی تری از احساس در دید ناظر می رسد: در تریلوژی “قلب طلایی ” روایت تروماتیک که از بین روابط نزدیک و شخصی ساخته می شود و به موازات ترومایی که از ناظر بر می خیزد به پیش می رود. بین بریج با تحلیل بر زمینه های تمایل زنانگی و لذت نهفته در تریلوژی قلب طلایی ، بیانیه فمینیستی ایریگری را خلاقانه بکار می گیرد تا نشان بدهد که چگونه موضوع فیلم از سبک فرمال فون تریه فراتر می رود . بین بریج همچنین به خوبی توضیح می دهد  که درگیریش با آرای لوسی ایریگری مسیر تازه ای است در جهت شناخت بازنمایی فون تریه از زنان و ” سکوت زنانگی که در مکانیزم های روانی  فانتزی و هویت آنها. تحلیل بین بریج از تریلوژی قلب طلایی راهبردی است برای مطالعه دو مورد : یکی سینمای فون تریه و دیگری تحلیل فیلم با رویکرد فلسفی. تعامل بین بریج به ویژه با ایریگری در نقد هستی شناسی سینمای فون تریه است جایی که تماشاگر مجبور است ارتباط با تصویر را به مثابه سویه ای اخلاقی دوباره مورد بازبینی قرار دهد. بعلاوه تلقی بین بریج از فون تریه به من یک مدل فکری ارائه داد که به تازگی بوسیله دانیل فرامپتون پیشنهاد شده است(Frampton,2006,147) یک دید سینمایی هوشمندانه که تجسم ایدئولوژی های است که در حلقه نمادین صورت یافته است.

بخش نهایی و نتیجه گیری کتاب با عنوان آزمودن در کرانه ها(Experimemtation at the Boundaries) نشان از علاقه به  رویکرد خود انعکاسی در کارهای اخیر فون تریه در فیلمسازی است و درگیری با همان ساختار پرسونای عمومی فون تریه است که بیشتر تصنعی تر است تا با اصالت. این بخش بینشی از کارهای اخیر  فون تریه که با الهام از “آمریکا” ی کافکا صورت پذیرفته ارائه می دهد همچنین درطنز تلخ جدیدش رئیس کل (The Boss of it All 2006)و اثر مستند گونه دگمایی اش(Dogumentary) به نام پنج مانع(The Five Obstructions) مشهود است. بین بریج در حالی به لزوم فهم طبیعت  پارادوکسیکال فون تریه تأکید می ورزد که به رمز گونگی کارهای فون تریه اذعان دارد. همچنین به گونه ای معنی داربا یک حس مداوم خاص که از فقدان ایمان ناشی می شود کدگذاری شده است .

کار بین بریج پلی است میان فیلمساز و تماشاگر ، کمک شایانی است به مطالعه فون تریه و انگیزه ای است برای بیشتر دیدن و بررسی مجدد آثارش . بالاتر از همه کتاب بین بریج چالشی را با خواننده طرح می افکند تا تجربه دیدن فیلمی از  فون تریه لذت بخش شود و فضایی نو در امکان اندیشیدن ایجاد شود.

   

Quinlivan, Davina Review :Caroline BainBridge (2007) The Cinema of Lars Von Trier : Authenticity and Artifice.

Film-Philosophy , vol. 12, no.1 :pp.79-84

یک نظر

  1. حسین در تاریخ

    سلام اگه میشه کتاب های اموزش نقد نویسی در مورد فیلم معرفی کنید و یا قسمتی در سایت برای اموزش نقد نویسی در نظر بگیرید با تشکر

لطفاً نظر خود را اضافه کنید