خون آشام ایرانی

1

نگاهی به فیلم «دختری که تنها در شب به خانه می رود» ساخته آنا لیلی امیرپور

 

وقتی فیلمساز دانمارکی می رود در آفریقای جنوبی فیلمی وسترن در مورد غرب آمریکا می سازد، چرا فیلمساز ایرانی تبار ساکن آمریکا یعنی خانم آنا لیلی امیرپور نتواند همانند جیم جارموش، فیلمی درباره ومپایرهای قرن بیست و یکم آن هم از نوع ایرانی اش در شهری متروک در نقطه ای نامعلوم از ایران و در یک دوره نامشخص تاریخی بسازد.

بنابراین تا اینجای قضیه هیچ مشکلی با فیلم «دختری که تنها در شب به خانه می رود» آنا لیلی امیرپور ندارم بلکه مشکل این فیلم چیزهای دیگری است. به شدت معتقدم که فیلم ساختن در مورد ایران امروز در خارج از کشور تقریبا کوشش بیهوده ای است(فیلم خانم امیرپور در صحرای کالیفرنیا فیلمبردار شده). بد سیتی(شهر بد) خانم امیرپور با فاحشه ها، جاکش ها، معتادهای تزریقی و زن چادری خون آشامش، می توانست هرجا باشد اما ایشان به خاطر ایرانی بودنش، این شهر خیالی و تمثیلی را که در خوابش دیده (در جواب سوال من در جلسه پرسش و پاسخ که بد سیتی کجاست؟ گفت در خواب من)، ایران انتخاب کرده است.

16487619_DaeVb

خانم امیرپور می گوید که تحت تاثیر «از ته دل وحشی» دیوید لینچ، «ماهی پراّن» فرانسیس کاپولا و «روزی روزگاری غرب» سرجئو لئونه این فیلم را ساخته و البته می توان برخی ارجاعات و نشانه های تصویری و صوتی این فیلم ها، از جمله موسیقی سبک موریکونه برای وسترن های لئونه را در فیلم او دید. تاثیر کمیک بوکزهای فرانک میلر و سین سیتی رودریگز هم بر فیلم آشکار است. ما در ایران سنت کمیک بوکز نداریم و شاید اگر امیرپور، داستان گرافیکی و مصور ایرانی به سبک داستان های میلر یا حتی پرسپولیس مرجان ساتراپی در اختیار داشت، می توانست فیلم بهتر و قابل قبول تری بسازد. او در این فیلم، توانایی اش را در کارگردانی و استفاده از عناصر بصری ژانرهای هارِر و نوآر و خلق فضاهای خاص این نوع فیلم ها بخوبی نشان می دهد اما روشن است که اگر فیلمنامه خوبی نداشته باشی، اگر روایت، سست و شخصیت ها، پوشالی و نوع رفتار و حرف زدنشان قلابی و مضحک باشد، همه زحماتی که برای فضاسازی کشیده ای برباد رفته و نتیجه به فیلمی توخالی و پر ادا تبدیل می شود.

مشکل امیرپور این است که نتوانسته شخصیت های باور پذیری(حتی با منطق کمیک بوکز) بسازد. آنها قلابی تر از شخصیت های خیالی رمان های گرافیکی اند. آرش، کاراکتر مرد اصلی فیلم، کاریکاتوری از شمایل جیمز دین یا پل نیومن فیلم هاد است. سعید(مرد جاکش) و پدر معتاد آرش هم انگار از دل فیلم های فارسی سینمای ایران به درون این فیلم پرت شده اند. این که مرد معتاد(همان جاهل فیلم فارسی)، مواد تزریق کند و از زن فاحشه(اتی) بخواهد برای او برقصد، آیکون های آشنای فیلمفارسی اند که استفاده از ترانه «چشم من» داریوش نیز نمی تواند از آن آشنازدایی کند.

13921-2

زن خون آشام فیلم که شب ها در کوچه ها و خیابان ها پرسه می زند و مردان تبهکار را شکار می کند، ادعایش این است که آدم های بد را می کشد و خونشان را می خورد اما آیا آن مرد بی خانمان و نیز پدر متعاد و بدبخت آرش که خود قربانیان آن جامعه اند و سهمی از آن نفتی که خانم امیرپور در جای جای فیلم به آن رفرنس می دهد(از پالایشگاه و دکل های نفتی که در بد سیتی سربرآورده تا شعار «نفت عزیز» که روی دیوار نوشته)، به آنها نرسیده، واقعا آدم های بد آن جامعه اند و سزاوار آن اند که قربانی زن خون آشام فیلم باشند؟ از نظر طرح داستانی و رابطه بین شخصیت زن خون آشام و آرش، تاثیرپذیری فیلمساز از فیلم هارِر «بگذار آدم درست وارد شود»، انکار ناپذیر است اما برخلاف آن فیلم، در این جا آن نیاز و میل ذاتی زن خون آشام به آشامیدن خون که عنصر وجودی این موجود اساطیری است، هیچ تاکیدی نشده و انگار او تنها از روی وظیفه اخلاقی و برای پاک کردن شهر بد از آدم های بد، خونشان را می خورد نه به خاطر ذات خون آشامانه اش. جنبه های نمادین فیلم به ویژه رابطه خون و نفت نیز سوء تفاهم برانگیزند. آیا خونی که زن خون آشام می مکد همان نفتی است که فیلمساز بر آن تاکید می کند. اگر چنین است این موضوع با ماهیت زن خون آشام(بدل فمینیستی اسطوره کنت دراکولای بورژوا) در تضاد قرار می گیرد. آیا پوشش زن خون آشام یعنی چادر سیاه، نماد خونخواری زن مسلمان شرقی است یا برای او به او عنوان یک زن، جنبه رهایی بخش دارد؟                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        نمای جنازه هایی که زیر پل افتاده اند، و تابلوی شهر بد، نماهای خوبی برای معرفی شهری شوم و نفرین شده است. فیلمبرداری سیاه و سفید با کنتراست بالا از دکل ها و دودکش های پالایشگاه نفت در شب، با قطاری که زوزه کشان از کنار آن می گذرد، از نظر تصویری چشمگیرند. همین طور خیابان های تاریک با سایه روشن غلیظ که زن خون آشام در آن پرسه می زند. اما این جهان آخرالزمانی(پساآپوکالیپتیکی)، یکپارچه نیست و  دقت و توازن بصری و گرافیکی بین صحنه های خارجی و داخلی به چشم نمی خورد. نورپردازی تخت صحنه های داخلی، پارتی های شبانه پر زرق و برق، زندگی لوکس خانواده مرفه جامعه، یکدستی فضای شوم و آخرالزمانی فیلم را برهم می زند.

13921-1

فیلم خانم امیرپور تا کنون مورد توجه خیلی از منتقدهای غربی قرار گرفته و نقدهای مثبت زیادی بر آن نوشته شده است. خب، من به آنها حق می دهم که تحت تاثیر جنبه های بصری فیلم، اگزاتیسم شرقی آن و نشانه های لینچی-جارموشی-سرجئو لئونه ای فیلم قرار بگیرند و نفهمند اگر زن فاحشه فیلم به مرد جاکش می گوید: «قسمت منو بده»(منظورش اینه که سهم منو بده) و اون بهش بگه «سبُکی»(یعنی ضعیف کار کردی) و زن بگوید: «سبک نیستم»، مکالمه ای از این دست؛ همه ادعاهای بزرگ فیلم را باطل می کند.

من واقعا تصمیم فیلمساز برای بیان چنین قصه ای با شخصیت های ایرانی در یک ناکجا آباد ایرانی را نمی فهمم. به نظر من اگر ایشان این فیلم را در مورد آمریکا و شخصیت های آمریکایی می ساخت، مشکلاتی که الان در فیلمش می بینیم کمتر می بود. بد سیتی(شهر بد) آنالیلی، به رغم برخی شباهت هایش به شهرهای جنوبی ایران(بیشتر آبادان دوره شاه)، به شهرهای کوچک غرب آمریکا که عموما در فیلم های مستقل آمریکایی(از جمله لینچ و جارموش) می بینیم، بیشتر شبیه است اگرچه آدم هایش، هیچ ربطی به آدم های آن نوع فیلم ها ندارند.

یک نظر

  1. farshad در تاریخ

    من ک این فیلمو دیدم ب نظرم تقلید کامل از فیلم سین سیتی رابرت رودریگز یود. چنتا از پلان هاش از جمله اون قاشق و مواد از رو فیلم پالپ فیکشن کپی شده بودن. تنها نقطه قوت فیلم فیلمبرداری و جلوه های بصریش بود. به نظرم ک خیلی فیلم ضعیفی بود

لطفاً نظر خود را اضافه کنید