سی و چهارمین جشنوارۀ فیلم فجر؛ اعتراض ها و امیدها

0

 

سی و چهارمین دورۀ جشنواره فیلم فجر در راه است و اسامی ۲۲ فیلم بخش مسابقه و ۱۱ فیلم بخش هنر و تجربه اعلام شده است. تماشای ساخته های چند نسل مختلف از سینماگران ایرانی از جمله کمال تبریزی، رضا میرکریمی، کیومرث پور احمد، ابراهیم حاتمی کیا، محسن عبدالوهاب، مانی حقیقی، علیرضا رئیسیان، رضا درمیشیان، بهنام بهزادی، فرزاد موتمن و مسعود ده نمکی، در کنار هم برای علاقمندان سینمای ایران، اتفاق لذت بخش و هیجان انگیزی است. بسیاری (از جمله خود من) منتظرند تا حاصل یک سال زحمات سینماگران ایرانی را بر پردۀ جشنوارۀ فیلم فجر ببینند و نیز کنجکاوند که بدانند کدامیک از این فیلمسازان، نگاه و رویکرد تازه ای را در فیلم هایشان ارائه کرده اند هر چند به گفتۀ علیرضا شجاع نوری، از اعضای هیئت انتخاب فیلم های بخش مسابقه، امسال شاید هیچ فیلمی در جشنواره، شگفتی ایجاد نکند.

از طرفی جای خالی سینماگران مطرحی چون داریوش مهرجویی، عباس کیارستمی، بهرام بیضایی، ناصر تقوایی، محمدرضا اصلانی، کیانوش عیاری، مسعود کیمیایی، بهمن فرمان آرا، رخشان بنی اعتماد، جعفر پناهی، ابوالفضل جلیلی، خسرو معصومی و اصغر فرهادی در جشنوارۀ امسال به شدت احساس می شود. بهرام بیضایی که ترک دیار کرده، عباس کیارستمی، سال هاست که فیلم هایش را به جشنوارۀ فجر نمی فرستد، تقوایی هم گویا اعلام کرده که دیگر فیلم نخواهد ساخت، پناهی هم که رسماً اجازۀ فیلمسازی ندارد و ساخته های اخیر مهرجویی و کیمیایی هم تا جایی که می دانم منتقدان سینمای ایران را راضی نکرده است. من در چند سال گذشته به خاطر دوری از ایران در جشنوارۀ فجر شرکت نکرده ام و جز از طریق رسانه ها و شبکه های اجتماعی، از حال و هوای دقیق آن و میزان جذابیت و محبوبیت آن نزد علاقمندان جدی سینما خبر ندارم. نمی دانم که آیا هنوز هم مخاطبان جدی این جشنواره مثل سالیان قبل در دل شب های سرد زمستان، برای تماشای فیلم های مطرح سال، در مقابل سینماهای تهران صف بسته و سر و دست می شکنند یا نه این جشنواره دیگر آن شور و هیجان و رونق سابق را ندارد.

به اعتقاد من جدا کردن بخش سینمای ایران از بخش بین الملل جشنوارۀ فیلم فجر، تصمیم بسیار درستی بود که گرفته شد چرا که اهمیت جشنوارۀ فیلم فجر، همواره به خاطر نمایش فیلم های ایرانی و رقابت سینماگران ایرانی در آن بوده و بخش بین الملل آن به خاطر فاصلۀ زیاد آن با استانداردهای جشنواره های معتبر بین المللی، اعتبار چندانی نداشته و در تحت الشعاع بخش مسابقۀ سینمای ایران قرار داشته است. حالا باید دید، رضا میرکریمی که به عنوان دبیر بخش بین الملل جشنوارۀ بین المللی ایران انتخاب شده، چه تدبیرهایی برای برگزاری آن به صورت مستقل در اردیبهشت ماه در سر دارد و آیا می تواند آن را به سطح یک جشنوارۀ سینمایی معتبر جهانی برساند.

گنجاندن بخش «هنر و تجربه» در کنار بخش مسابقه اصلی (سودای سیمرغ) نیز یکی دیگر از تصمیم های قابل تحسین مدیران جشنواره فیلم فجر است. بخشی که قرار است در آن فیلم هایی که بیشتر جنبۀ تجربی دارند و از نظر سبک و روایت سینمایی، نوآوری هایی در آنها دیده می شود به نمایش درآید. هرچند گویا برخی از فیلم هایی که به بخش مسابقۀ اصلی راه پیدا نکرده اند از جمله «نیم رخ‌ها» به کارگردانی مرحوم ایرج کریمی، «یک شهروند کاملاً معمولی» ساختۀ مجید برزگر و نیز «سینما نیمکت» ساختۀ محمد رحمانیان، در این بخش نمایش داده می شود.

 امسال نیز مطابق معمول هر سال، برخی از فیلمسازانی که فیلم هایشان در بخش مسابقه پذیرفته نشده، به تصمیم هئیت انتخاب این جشنواره اعتراض کرده اند. گزینش فیلم ها در جشنوارۀ فیلم فجر و رد شدن برخی از فیلم ها، همیشه بحث برانگیز بوده و با اعتراض و شکایت فیلمسازان همراه بوده است. اغلب فیلمسازانی که فیلمشان رد می شود مدعی اند که تصمیمات هیئت انتخاب جشنواره فجر، معیار سینمایی ندارد و تابع قوانین ممیزی است که از سوی افراد و گروه های خاصی صورت می گیرد که حرف و رأی آن‌ها مهم تر از آرای اعضای هیئت انتخاب جشنواره است. تجربۀ ممیزی فیلم ها در جشنواره فیلم فجر در سال های گذشته تا حد زیادی ادعای این فیلمسازان را تایید می کند چرا که  در سال‌های قبل، در هر دوره از جشنواره فیلم فجر، همیشه یک یا چند فیلم بوده که نه به خاطر کیفیت ضعیف سینمایی آن‌ها بلکه تنها به خاطر مشکلات ممیزی، شانس شرکت در جشنواره را از دست دادند.

بعد از روی کار آمدن دولت روحانی، سینماگران امیدوار بودند که سخت گیری های وزارت ارشاد در مورد ممیزی فیلم ها کمتر شود و فیلم ها به این دلیل از شرکت در جشنواره فجر محروم نشوند. اما در سال گذشته دیدیم که باز هم چند فیلم از جمله «استراحت مطلق» (عبدالرضا کاهانی)، «نهنگ عنبر» (سامان مقدم) و «دلم می خواد» (بهمن فرمان آرا)، به خاطر داشتن مشکل ممیزی از رقابت در جشنواره باز ماندند.

با اینکه علیرضا شجاع نوری، از اعضای هیئت انتخاب فیلم های بخش مسابقه و محمد حیدری، دبیر سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر، رد شدن فیلم ها به دلیل ممیزی و یا فشار نیروهای محافظه کار و تندرو را انکار کرده اند اما حرف های محمد رحمانیان، کارگردان فیلم «سینما نیمکت» و شهاب حسینی، بازیگر «آشغال های دوست داشتنی» (ساختۀ محسن امیر یوسفی)، حاکی از آن است که ممیزی فیلم ها در جشنواره فیلم فجر کماکان به قوت خود باقی است.

شهاب حسینی که از مشاوران جشنوارۀ فیلم فجر امسال بود، با انتشار نامۀ سرگشاده ای در اعتراض به  غیرقانونی خواندن حضور فیلم «آشغال های دوست داشتنی» در جشنواره از سوی محمد حیدری (دبیر جشنواره)، از سمت خود استعفا داد. امیر یوسفی، فیلمساز پرطاقت و  محافظه کاری است و اهل هیاهو و جنجال نیست و طبق گفتۀ خودش برخلاف برخی از فیلمسازان که بعد از توقیف فیلم هایشان سر و صدا کرده و از آن به عنوان یک برگ برنده استفاده می کنند، همواره ترجیح داده که ساکت بماند و به جای هیاهو و جنجال، برای حل گرفتاری فیلمش با مقامات ارشاد مذاکره کند. به همین دلیل او این فیلم را که در سال ۱۳۹۱ ساخته، در طی سه سال گذشته، هر سال به جشنواره فجر فرستاده و هیئت انتخاب جشنواره نیز هر سال آن را رد کرده است چرا که به نظر می رسد هیئت انتخاب یک جشنوارۀ دولتی حاضر نیست ریسک کرده و فیلمی را که احمد سالک، عضو کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی، نمایش آن را برخلاف «مصلحت نظام» دانسته، در جشنواره بپذیرد. اگرچه امیریوسفی مدعی است که مدیران جشنوارۀ فیلم فجر در طی این سه سال، هرگز فیلم او را به هیئت انتخاب جشنواره نشان نداده اند. محمد رحمانیان، نویسنده و کارگردان سرشناس تئاتر ایران نیز که فیلمش (سینما نیمکت) در بخش مسابقه اصلی پذیرفته نشد و در بخش هنر و تجربه به نمایش درمی آید، این تصمیم هیئت انتخاب را دارای بار سیاسی دانسته و گفته این حرف را که «هیچ فیلمی به دلیل مشکلات ممیزی از بخش اصلی حذف نشده»، قبول ندارد چرا که رفتاری که با فیلم «سینما نیمکت» او شده، این ادعا را تایید می کند.

سی و چهارمین جشنواره فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمن در تهران برگزار خواهد شد.

لطفاً نظر خود را اضافه کنید